Student Prawa

pojęcie to wywodzi się z prac Hegla, ale w Polsce zaistniało w latach 80’tych, w tzw. okresie „pierwszej Solidarności”, jako hasło przeciwko stanowi rzeczy, w którym człowiek był przedmiotem władzy, a nie jej podmiotem → początek urzeczywistniania tej zasady to zmiana ustrojowa 1989 r.;

Konstytucja nie używa tego pojęcia, ale daje wyraz tej zasadzie w szeregu postanowień. Zasada ta zakłada po pierwsze, że człowiek w społeczeństwie występuje w kilku podstawowych rolach społecznych (politycznej, zawodowej i terytorialnej) i w każdej z nich ma pewne dążenia; po drugie owe dążenia są zróżnicowane u różnych ludzi, więc proces ich wyrażania musi być pluralistyczny, tzn. umożliwiający równoległe istnienie konkurencyjnych programów i tworzenie organizacji urzeczywistniające je.

– zasada pluralizmu politycznego wyraża się w swobodzie tworzenia i działania partii politycznych, co zostało wyrażone w Konstytucji (art. 11) i w ustawie o pp.

* definicja partii i jakie musi spełniać warunki:

→ członkami partii mogą być tylko obywatele polscy;

→ zrzeszać się mogą w partii tylko na zasadach dobrowolności i równości;

→ celem działania partii jest wpływanie metodami demokratycznymi na kształtowanie polityki państwa i sprawowanie władzy;

* partie mają uprzywilejowaną pozycję w kształtowaniu polityki państwa;

* musi zostać zarejestrowana w Sądzie Okręgowym w Warszawie, ale sąd nie może odmówić wpisu, jeśli zostaną spełnione warunki formalne;

* ograniczenia wprowadza art. 13:

 dot. programu (faszyzm, nazizm, komunizm, nienawiść rasowa lub narodowościowa);

 dot. metod działania (użycie przemocy w celu zdobycia władzy lub wpływu na politykę, utajnienie struktur lub członkowstwa)

→ sąd może odmówić zarejestrowania takiej partii, a w stosunku do już istniejącej partii TK rozstrzyga czy cele i działania partii są sprzeczne z konstytucją, co powoduje likwidację partii.

– działanie innych organizacji realizujących różne interesy i dążenia, inne niż zdobywanie władzy, choć mogą wpływać na proces podejmowania politycznych decyzji i wtedy nazywa się je grupami interesów, stanowiącymi tło partii. Konstytucja w art. 12 i art. 58 reguluje ich sytuację prawną, a ograniczenia z art. 13 odnoszą się tez do nich. Podstawową formą są stowarzyszenia (ustawa o stowarzyszeniach);

– związki zawodowe – wolność ta zagwarantowana jest też w prawie międzynarodowym (min. Konwencja nr 87 Międzynarodowej Organizacji Pracy) oraz w Konstytucji w art. 12. Konstytucja też wskazuje podstawowe dziedziny ich działania (art. 59).

* ze względu na doświadczenia Solidarności, która była w rzeczywistości związkiem zawodowym, ale działała w sferze polityki uznaje się związki za quasi partie polityczne, pomimo zmiany warunków i możliwości istnienia oddzielnych struktur politycznych. Tak min. orzekł TK w 1998 r. w sprawie ograniczenia wolności zrzeszania się pracowników merytorycznych NIK, uznając związki zawodowe za quasi partie;

* samorząd zawodowy – tworzone dla sprawowania pieczy nad wykonywaniem zawodu w granicach interesu publicznego i dla jego ochrony mogą być tworzone w drodze ustawy, nie mogą jednak ograniczać wolności wykonywania zawodu, ani wolności podejmowania działalności gospodarczej (art. 17)

– samorząd terytorialny – ma gwarantować podmiotowość obywatela jako mieszkańca danej jednostki terytorialnej. Istnienie samorządu jest konieczną cechą demokratyzmu państwa, a Konstytucja formułuje bezwzględny nakaz istnienia samorządu i na jego rzecz ustanawia kompetencję wykonywania istotnej części zadań przyznanych im przez ustawy. Podstawową rolę odgrywa gmina (art. 164 ust. 1 i 3) na rzecz, której ustanowione jest domniemanie kompetencyjne;

– inne formy urzeczywistniające zasadę społeczeństwa obywatelskiego i pluralizmu politycznego to istnienie:

* środków masowego przekazu – zasada wolności uznawana za podstawę demokracji, pluralizmu, zagwarantowana w art. 14;

* kościołów i związków wyznaniowych – choć ich rola wiąże się raczej z wolnością wyznania, to jednak specyficzna historia kościoła w Polsce i jego rola polityczna zmusza zaliczenie ich istnienia do jednego z warunków pluralizmu politycznego. Poza ogólnym zapewnieniem wolności sumienia i religii, Konstytucja wprowadza w art. 25 dodatkowe zasady:

→ równouprawnienie (nie absolutną równość) kościołów i związków wyznaniowych;

→ bezstronność państwa w sferze przekonań religijnych, światopoglądowych i filozoficznych;

→ poszanowanie autonomii i współdziałania dla dobra człowieka i dobra wspólnego kościoła i związków;

→ stosunki oparte na ustawach, wydanych na podstawie umów RM ze związkami lub Stolicą Apostolską.