Student Prawa

– odnosi się do sposobu ustalania wyniku wyborów

» zasada większości względnej – ten co uzyskał największą liczbę głosów, został wybrany oraz zasada większości bezwzględnej – wymóg uzyskania więcej niż 50% poparcia → ułatwia wyłonienie efektywnego parlamentu, ale może być on niereprezentatywny, gdyż system ten preferuje dwupartyjność.

» zasada proporcjonalności – daje większą reprezentatywność, gdyż mandaty przydzielane są proporcjonalnie do odsetka głosów, jakie uzyskały poszczególne partie. System proporcjonalny wymaga tylko jednej tury wyborów, ale okręgi muszą być wielomandatowe (im więcej mandatów tym większa proporcjonalność).

» sposoby rozdzielania głosów w systemie proporcjonalnym – wymaga skomplikowanych obliczeń matematycznych, stąd powstał szereg systemów: Hare’a (Hare-Niemeyera), Hagenbacha-Bischoffa, St. Laguë, d’Honda.

* system d’Honda – liczby głosów oddanych na poszczególne listy w okręgu wyborczym porządkuje się w kolejności od największej do najmniejszej, następnie dzieli przez kolejne liczby całkowite (2,4,6 itd), a z powstałej tabeli ilorazów wybiera się kolejno tyle największych liczby, ile jest mandatów.

 w ordynacji do Sejmu stosowany w latach 1993, 1997, odstąpiono w ordynacji z 2001, ale przywrócono w 2002 r. Przyjęty też w ordynacji do Parlamentu Europejskiego i w wyborach do samorządu terytorialnego.

 preferuje duże partie.

* system St.Laguë – też polega na budowie tabeli ilorazów, ale dzielnikiem są liczby nieparzyste.

 w polskiej wersji był zmodyfikowany – zamiast 1, dzielnikiem było 1,4.

 preferuje małe partie.

» tzw. listy państwowe (ogólnopolskie) – pewną liczbę mandatów obsadza się na poziomie kraju proporcjonalnie do uzyskanych mandatów w okręgach. W Polsce było to 69 mandatów i stosowano system d’Honda. Poprawiało to sytuację małych partii oraz wyrównywało pewne niesprawiedliwości w podziale mandatów, ale stanowiło jednocześnie parasol ochronny dla liderów partyjnych. Wyborca nie oddawał głosu na listę krajową.

» tzw. progi wyborcze (klauzule zaporowe) – wymóg uzyskania minimalnego odsetka głosów w skali całego kraju. Głosy oddane na partie, które nie przekroczyły progu przepadają i jako 100% liczą się głosy tych partii, które przekroczyły próg. Progi przeciwdziałają nadmiernemu rozdrobnieniu – w 1991 r. zrezygnowano z progów i do Sejmu weszło 30 partii, a parlament upadł po niecałych 2 latach. Kolejne wybory już z progami wyłoniły stabilne parlamenty, ale w 1993 r. zmarnowało się ok. 30% głosów, co spowodowało krytykę parlamentu, jako niereprezentatywnego. Ale już w kolejnych dwóch wyborach zmarnowało się po ok. 10% głosów.

* 5% – pojedyncze partie, ugrupowania czy grupy wyborców; 8% – komitety koalicyjne; 5% – jednolity próg w wyborach do sejmików, rad powiatowych oraz rad gmin na prawach powiatów, oraz do Parlamentu Europejskiego. Bez progu do rad gmin.

* wyjątek od wymogu zdobycia progu – mniejszości narodowe.