Student Prawa

Wiek Oświecenia (wiek światła, wiek rozumu) nazywano wiekiem kodyfikacji. W tym czasie wśród elit umysłowych panowało przeświadczenie, że rozum ludzki jest wszechmocny i że właściwie użyty może zaprowadzić ludzkość do szczęścia. Filozofia oświeceniowa mówiła, że człowiek ma prawo do szczęścia „tu i teraz”. Rolą filozofów było zadbać o taki stan rzeczy, aby to szczęście urzeczywistnić. Doskonale prawo miało wskazywać właściwy kierunek postępowania.

Filozofowie badając prawo porównywali je z prawem naturalnym (nadrzędnym). Uznali, że prawo stworzone przez władze jest tak straszne, że nie nadaje się do poprawienia. Określili wiec drogę do prawa doskonałego:

 Należy zniszczyć całe prawo dotychczasowe.

Znane było powiedzenie Voltaire’a: „Chcecie mieć dobre prawa? Spalcie istniejące i napiszcie nowe”. W myśli tej widać cechę charakterystyczną dla ruchu kodyfikacyjnego XVIII w.. polegającą na budowie prawa od podstaw – a nie na udoskonalaniu prawa już istniejącego.

(Voltaire – filozof, publicysta znany na dworach królewskich. Pochwalił rozbiory Polski pod wpływem carycy Katarzyny).

 Należy ustalić treści praw naturalnych (spisać kodeks naturalny)

Praw naturalnych nikt nie tworzy – przysługują człowiekowi z racji tego, że urodził się człowiekiem. Prawa naturalne po prostu są i w związku z tym nie ma przeszkód by je ustalić.

 Należy stworzyć na Ziemi takie prawo, które będzie zgodne z naturalnym

Tylko takie prawo będzie można nazwać prawem doskonałym i tylko takie zapewni ludzkości szczęście (utopijna wiara w wszechmoc prawa)

Filozofia nowożytnego prawa natury kształtowała się w czasach wielkiego postępu nauk przyrodniczych i matematycznych. Człowiek uważany był za cząstkę wielkiego mechanizmu Natury.

Powstanie nowożytnego prawa natury związane jest z postacią Hugona Grotiusa, który sformułował w swych dziełach katalog stałych, niezmiennych, wynikających z natury człowieka praw, takich jak: obowiązek dotrzymywania umów, obowiązek naprawienia szkody, nienaruszalność własności, uznanie, że pewne czyny muszą być ukarane.

W epoce Oświecenia wyróżnia się dwa etapy rozwoju filozofii prawa natury:

 etap absolutnego prawa natury – oderwana od praktyki spekulacja filozoficzna. Powstające wówczas abstrakcyjno-utopijne kodeksy natury były zbiorami reguł naturalnej sprawiedliwości, podręcznikami moralności, a nie kodeksami w ścisłym znaczeniu.

 etap względnego prawa natury – z biegiem czasu prawo natury stało się nadbudową nad prawem pozytywnym. Prawo natury uznawano powszechnie za czynnik pozwalający ocenić prawo obowiązujące.

Oświeceniowy program „walki ze starym ładem” podejmowany był w atmosferze krytyki wszelkich zastanych urządzeń. Krytyce poddano: feudalną nierówność i niesprawiedliwość społeczną, przywileje szlacheckie, poddaństwo chłopów, skrępowanie własności.

Główne cele ruchu kodyfikacyjnego Oświecenia:

 zerwanie z prawnym partykularyzmem i zastąpienie go jednolitym zbiorem praw, zawartym w wyłącznie obowiązujących kodeksach,

 zerwanie z dotychczasowym stanem niepewności prawa, samowolą i nadużyciami w dziedzinie wymiaru sprawiedliwości – nowy kodeks ma być pewny i zupełny pod względem zawartości, bez luk. Postulat zupełności prawa wyrażony został przez hasła „nullum crimen sine lege” oraz „nulla poena sine lege”, wyrażające istotę dążeń do zapewnienia praworządności i bezpieczeństwa prawnego,

 wymóg jasności i powszechnej zrozumiałości kodeksu. Stworzenie kodeksu dla ludzi a nie dla fachowców służyć miało upowszechnieniu znajomości prawa oraz zabezpieczenie przez nadużyciami ze strony prawników,

 służba idei powszechnego dobra.