Student Prawa

– zakres działań samorządu → w Konstytucja wytyczna, by była to istotna część zadań publicznych oraz ustanowienie domniemania kompetencyjnego na rzecz samorządu terytorialnego → ważne 2 płaszczyzny:

* rozdział zadań między samorząd a administrację rządową;

* rozdział zadań pomiędzy poszczególnymi jednostkami samorządu terytorialnego;

– zadania z zakresu administracji publicznej dzielą się na:

* zadania zastrzeżone – w całości pozostawione organom adm. rząd.;

* zadania wykonywane przez samorząd terytorialny;

→ zadania własne → to zadania przynależne samorządowi (aspekt przedmiotowy) i przez niego wykonywane (aspekt podmiotowy). Wykonywane we własnym imieniu i na własną odpowiedzialność, kontrola dokonywana przez organy rządowe ograniczona do kryterium legalności, a finansowane ze środków własnych i subwencji. Wg Konstytucji są to zadania publiczne służące zaspokajaniu potrzeb wspólnoty samorządowej, a dopiero ustawy samorządowe doprecyzowują ich zakres, podając przykładowe katalogi, np. w usg można podzielić je na 4 grupy:

• infrastruktura techniczna (drogi, wodociągi, komunikacja publiczna);

• infrastruktura społeczna (szkolnictwo podstawowe, ochrona zdrowia, opieka społeczna);

• porządek i bezpieczeństwo publiczne (ochrona przeciwpożarowa, sanitarna);

• ład przestrzenny i ekologiczny (gospodarka terenowa i ochrona środowiska);

 to tylko wyliczenie przykładowe, a dokładnego rozdziału zadań pomiędzy gminy a rząd dokonała I ustawa kompetencyjna, a pomiędzy województwo i powiat a rząd II ustawa kompetencyjna;

 Konstytucja nakazuje, by każda ustawowa zmiana kompetencji i zadań pociągała za sobą zmiany w zakresie podziału dochodów publicznych;

→ zadania zlecone → to zadania przynależne administracji rządowej, ale wykonywane przez samorząd i poddane innym rygorom prawnym:

 sposób określenia zadań zleconych – zakres wyznaczony przez ustawy kompetencyjne, ale możliwe też zawieranie porozumień między samorządem a adm. rząd., choć Konstytucja pozwala na to, tylko jeżeli wynika to z uzasadnionych potrzeb państwa;

 sposób finansowania – samorząd musi otrzymać środki na realizację zadania;

 określenie środków nadzoru i weryfikacji aktów i decyzji adm. podjętych w ramach tych zadań;

– rozdział pomiędzy jednostkami samorządowymi → najważniejsze znaczenie ma art. 164 stanowiący, iż gmina jest podstawową jednostką samorządu terytorialnego i dający jej domniemanie kompetencyjne, więc utworzenie województw i powiatów uszczupliło zadania i kompetencje adm. rządowej, a nie odebrało je gminom;

– samorząd realizuje swoje zadania w formach właściwych dla administracji, ale zaspokajanie potrzeb mieszkańców musi być wykonywane również przy pomocy innych instrumentów niż adm. → rozróżnienie na sferę:

* sfera cywilnoprawna – istnienie jednostki samorządu w tej sferze wynika przede wszystkim z przyznania jej osobowości prawnej i uprawnień właścicielskich i majątkowych, dlatego jednostka występuje jako podmiot prawa cywilnego i działa na zasadach prawa cywilnego (zasada swobody dysponowania majątkiem i ochrony prawnej poprzez sądy powszechne);

* sfera administracyjnoprawna – gdy wykonuje zadania własne lub zlecone, także tutaj przysługuje jej cecha samodzielności i ochrony sądowej sądów administracyjnych;

– system finansowy samorządu → podstawą gospodarki finansowej jest budżet, a Konstytucja wyróżnia 3 rodzaje dochodów samorządów:

* dochody własne – gdy ustawa przyznaje samorządowi prawo ich pobierania, są to: podatki, opłaty lokalne, dochody z majątku samorządowego, dochody z samoopodatkowania → swoboda dysponowania nimi;

* subwencje – środki przekazane z budżetu centralnego i funduszy pozabudżetowych, a mechanizm ich wyliczania i rozdzielania jest jasny i jednostka wie ile jej się należy, np. dla gmin subwencja ogólna, w ramach której najwięcej dostaje na oświatę;

* dotacje – środki przekazane z budżetu centralnego i funduszy pozabudżetowych na zadania zlecone oraz (duży stopień uznawalności) na inne cele i mogą być zużywane tylko na cele, na które zostały przyznane;

– gwarancją konstytucyjną jest zapewnienie samorządowi odpowiednich dochodów:

* gwarancja formalna – źródła dochodów ustalane w ustawie, a wg TK regulacje dot. źródeł finansowania muszą odpowiadać wymogom przyzwoitej legislacji, czyli nie mogą mieć działania wstecznego i muszą mieć odpowiednie vacatio legis;

* gwarancja materialna:

→ nakaz, by udział w dochodach odpowiadał zakresowi przyznanych zadań (bogate orzecznictwo TK w tej sprawie, szczególnie dot. gmin);

→ nakaz dokonywania zmian w podziale dochodów publicznych wraz z dokonywaniem zmian w zadaniach samorządu;

→ prawo do ustalania wysokości podatków i opłat lokalnych, w zakresie określonym ustawą;