Student Prawa

Zasada kontradyktoryjności (nazywana także zasadą sporności) to dyrektywa, w myśl której proces może być prowadzony w formie sporu równouprawnionych stron (podmiotów) przed bezstronnym arbitrem. Zasada ta nie jest skodyfokowana.

Przeciwieństwem tej zasady jest zasada inkwizycyjności (zwana też zasadą śledczości) w myśl której w procesie nie występują strony, funkcje zaś oskarżenia, obrony i orzekania skumulowane są w rękach jednego podmiotu – organu procesowego, któremu podporządkowany jest cały proces. Proces śledczy nazywany jest w związku z tym procesem jednopodmiotowym.

Jako koncesje występujące w postępowaniu przygotowawczym na rzecz kontradyktoryjności wskazać należałoby m.in.:

prawo składania przez strony (podejrzanego i pokrzywdzonego) oraz ich przedstawicieli wniosków o dokonanie czynności śledztwa (art. 315 § 1 kpk: Podejrzany i jego obrońca oraz pokrzywdzony i jego pełnomocnik mogą składać wnioski o dokonanie czynności śledztwa)

prawo do udziału w tzw. czynnościach niepowtarzalnych oraz w przesłuchaniu biegłego; tylko wyjątkowo można stronę tej możliwości pozbawić, np. gdy zachodzi niebezpieczeństwo utraty lub zniekształcenia dowodu w razie zwłoki (art. 316 kpk: § 1 Jeżeli czynności śledztwa nie będzie można powtórzyć na rozprawie, należy podejrzanego, pokrzywdzonego i ich przedstawicieli ustawowych, a obrońcę i pełnomocnika, jeżeli są już w sprawie ustanowieni, dopuścić do udziału w czynności, chyba że zachodzi niebezpieczeństwo utraty lub zniekształcenia dowodu w razie zwłoki.

§ 2 Podejrzanego pozbawionego wolności nie sprowadza się wtedy, gdy zwłoka grozi utratą lub zniekształceniem dowodu.

§ 3 Jeżeli zachodzi niebezpieczeństwo, że świadka nie będzie można przesłuchać na rozprawie, strona lub prokurator albo inny organ prowadzący postępowanie mogą zwrócić się do sądu z żądaniem przesłuchania go przez sąd.

Art. 318 Gdy dopuszczono dowód z opinii biegłych albo instytucji naukowej lub specjalistycznej, podejrzanemu i jego obrońcy oraz pokrzywdzonemu i jego pełnomocnikowi doręcza się postanowienie o dopuszczeniu tego dowodu i zezwala na wzięcie udziału w przesłuchaniu biegłych oraz na zapoznanie się z opinią, jeżeli została złożona na piśmie. Podejrzanego pozbawionego wolności nie sprowadza się, gdy spowodowałoby to poważne trudności.)

prawo stron oraz ich przedstawicieli żądania dopuszczenia do udziału w innych czynnościach śledztwa lub dochodzenia; prokurator może odmówić żądaniu tylko wyjątkowo (art. 317 kpk: § 1 Strony, a obrońcę lub pełnomocnika. Gdy są już w sprawie ustanowieni, należy także na żądanie dopuścić do udziału w innych czynnościach śledztwa.

§ 2 W szczególni uzasadnionym wypadku prokurator może postanowieniem odmówić dopuszczenia do udziału w czynności ze względu na ważny interes śledztwa, albo odmówić sprowadzenia oskarżonego pozbawionego wolności, gdy spowodowałoby to poważne trudności.

Art. 325 a: Przepisy dotyczące śledztwa stosuje się odpowiednio do dochodzenia, jeżeli przepisy niniejszego rozdziału nie stanowią inaczej).

prawo strony do wzięcia udziału w czynności śledczej lub dochodźczej, o której dokonanie sama wniosła (art. 315 § 2 kpk: Stronie, która złożyła wniosek, oraz jej obrońcy lub pełnomocnikowi nie można odmówić wzięcia udziału w czynności, jeżeli tego żądają. Przepis art. 318 zdanie drugie (Podejrzanego pozbawionego wolności nie sprowadza się, gdy spowodowałoby to poważne trudności.) stosuje się.

Art. 321 § 5: W terminie 3 dni od daty zawiadomienia podejrzanego z materiałami postępowania strony mogą składać wnioski o uzupełnienie śledztwa. Przepis art. 315 § 2 stosuje się odpowiednio.

Art. 325 a: Przepisy dotyczące śledztwa stosuje się odpowiednio do dochodzenia, jeżeli przepisy niniejszego rozdziału nie stanowią inaczej.)

prawo stron do zaskarżania (wyjątkowo) do sądu postanowień o odmowie wszczęcia i umorzeniu postępowania, a na zasadach ogólnych (do prokuratora) na niektóre inne postanowienia i zarządzenia (art. 459 i n. kpk – art. 459: § 1 Zażalenie przysługuje na postanowienia sądu zamykające drogę do wydania wyroku, chyba że ustawa stanowi inaczej.

§ 2 Zażalenie przysługuje także na postanowienia co do środka zabezpieczającego oraz na inne postanowienia w wypadkach przewidzianych w ustawie.

§ 3 Zażalenie przysługuje stronom, a także osobie, której postanowienie bezpośrednio dotyczy, chyba że ustawa stanowi inaczej.) oraz na czynności inne niż postanowienia i zarządzenia naruszające ich prawa (art. 302 kpk: § 1 Osobom nie będącym stronami przysługuje zażalenie na postanowienia i zarządzenia naruszające ich prawa.

§ 2 Stronom oraz osobom nie będącym stronami służy zażalenie na czynności inne niż postanowienia i zarządzenia naruszające ich prawa.)