Student Prawa

Postęp dziejowy dokonywał się przy udziale nowych sil społecznych; coraz wydatniej był on inspirowany przez mieszczaństwo. W epoce tej – po raz pierwszy w dziejach – myśl antyfeudalna nie była już widmem czy utopią; nie była już też przerastającym wyobraźnię szeregowego obywatela wymysłem genialnego mędrca. Akceptacja dla przeobrażeń miała teraz stosunkowo szerokie zaplecze społeczne.

Cecha tej epoki był rozwój form wczesnokapitalistycznych. W przodujących gospodarczo krajach Europy zachodniej kapitalizm zaczął śmiało wykraczać poza etap manufaktury i rzemiosła; coraz szerszy był zasięg produkcji przemysłowej. Prawda – wielu mieszczańskich teoretyków pozostawało jeszcze pod urokiem protekcyjnej polityki państwa, które starało się popierać pierwotną akumulację kapitału i pochwalało ekspansję handlową i kolonialną . Popierali oni absolutnego monarchę, przeżuwając resztki złudzeń i nadziei, że mieszczaństwo może pomyślnie wzrastać w potęgę właśnie pod skrzydłami jedynowładcy. Ta nadzieja tkwiła u podstaw doktryny takich pisarzy, jak Grocjusz czy Hobbes. Ale dla podstępu doktryny kolosalne znaczenie miało przede wszystkim zjawisko odwrotne: feudalne państwo popierało wprawdzie handel i produkcję, ale równocześnie je silnie reglamentowało i eksploatowało fiskalnie. Silnej burżuazji angielskiej, niderlandzkiej, francuskiej i włoskiej nie odpowiadały już stare wyobrażenia i pojęcia prawne. Pisarze obozu mieszczańskiego krytykowali więc coraz ostrzej istniejący stan rzeczy; atakowali kuratelę państwa nad producentem i handlowcem, przywileje podatkowe szlachty i duchowieństwa, pasożytnictwo dworu i arystokracji, a także poddaństwo chłopów oraz upośledzenie polityczne i prawne mieszczan. Wiek XVII przyniósł już pierwsze efekty politycznych tęsknot mieszczaństwa. Burżuazja stała się warstwą rządzącą w Niderlandach. Po burzliwych i dramatycznych walkach w czasie tzw. wielkiej rebelii uzyskała ona bardzo poważne wpływy polityczne w Anglii. Była to epoka pierwszych zwycięskich rewolucji mieszczańskich.

W krajach Europy środkowej i wschodniej , podobnie zresztą jak na Zachodzie, XVII w. przyniósł rozbicie dawnej jedności religijnej. Ale też nigdzie nie rezygnowano z prób jej przywrócenia. Był to okres wojen i prześladowań religijnych, nietolerancji, stosów czarownic i inkwizycji. Pokój augsburski z 1555 r. , konfederacja warszawska z 1573 r. , edykt nantejski z 1598 r., były nieudanymi na ogół próbami restauracji dawnego corpus christianum.

Wiek XVII usankcjonował rozbicie dawnej jednostki politycznej Europy. Papiestwo, nawet po soborze w Trydencie, nie potrafiło skutecznie przeciwstawić się reformacji., w efekcie tracąc wpływy nawet w krajach, które pozostały katolickimi. Wielki kryzys przeżywało cesarstwo; traktat wersalski przypieczętował ostatecznie daleko idące rozczłonkowanie krajów Rzeszy.

W rezultacie pogłębiły się różnice w formie rządów. Wiek XVII to okres wielkich klęsk, ale i wielkich sukcesów absolutyzmu.