Student Prawa

Równie ważny wkład do nowożytnej nauki o społeczeństwie wniósł włoski socjolog i ekonomista Vilfred Pareto ( 1848 – 1923 ), autor m.in. dzieła pt. Traktat o socjologii ogólnej ( 1916 ), w którym zawarł wykład swej słynnej teorii krążenia elit.

Punktem wyjścia a zarazem głównym elementem socjologii Pareto była teoria nielogicznego działania. Pareto położył  nacisk ma irracjonalny charakter ludzkiego postępowania. Człowiek postępuje tak a nie inaczej, ponieważ żywi przekonanie, które wyraża uczucia ( popędy ) zmuszające go do postępowania w określony sposób. Przekonania te nazwał Pareto derywacjami, derywacjami popędy determinujące ludzkie zachowanie – rezyduami. Głosząc tezę o nierównomiernym podziale rezyduów różnego typu w różnych warstwach społeczeństwa, Pareto rozwinął swą teorię elit. Najistotniejszą cechą wszelkich społeczeństw ludzkich – stwierdzał – jest ich podział na elitę i nieelitę, a stabilizacja i ścieranie się elit stanowią siłę napędową społecznego rozwoju i tkwią u podłoża wszystkich wydarzeń w historii. W klasach n niższych też występują jednostki zdolne i silne, zdecydowane otworzyć sobie drogę do wyższych stanowisk i pozycji w społeczeństwie. Jak długo klasy panujące stwarzają tym jednostkom możliwość osiągnięcia tych celów ( czyli jak długo przyjmują je do swego grona i zapewniają miejsce w elicie rządzącej ) , a równocześnie utrzymują klasy niższe w karbach posłuszeństwa przy pomocy terroru, tak długo utrzymują się one przy władzy i nic tej władzy nie zagraża. Lecz jeśli klasy wyższe otaczają się barierami i zamykają ludziom zdolnym i silnym z klas niższych wstęp do swego grona uprzywilejowanych, uprzywilejowanych klasach niższych rosnąć zaczyna nowa elita, która dla zaspokojenia swych impulsów, wynikających z rezyduów, wytwarza nową ideologię., apelującą do rezyduów uciskanych mas, nową derywację o sugestywnym wpływie na te masy. Nowa ideologia – z reguły operująca hasłami wolności, równości społecznej, sprawiedliwości czy demokracji – pociąga masy za nową elitą. W rezultacie dochodzi do obalenia starej elity i wprowadzenia w jej miejsce rządów nowej. Oczywiście, nowa elita nie realizuje haseł głoszonych w walce o władze, rządzi po staremu, znów za pomocą metod ucisku i terroru. W ten sposób historia  rozpoczyna się od nowa, stając się cmentarzyskiem starych arystokracji, obalanych przez nowe. Proces dziejowy to zatem ciągła zmiana rządzących elit, przechodzących z klas niższych na pozycje władzy i znów ustępujących po obaleniu przez nowe elity. Cykliczność procesu historycznego eliminuje postęp z dziejów; wszelkie teorie zakładające jednokierunkowy rozwój narodów ku wyższym są utopiami.