Student Prawa

Pokrzywdzony z faktu samego pokrzywdzenia go przestępstwem jest uznawany za stronę postępowania przygotowawczego. W sprawach o przestępstwa ścigane na wniosek od jego woli zależy wszczęcie dochodzenia lub śledztwa, gdyż wniosek o ściganie jest szczególną przesłanką procesową. Pokrzywdzony może przy tym oddziaływać tu na byt tego etapu procesu, gdyż może on cofnąć wniosek, unicestwiając postępowanie, z tym że skuteczność tego oświadczenia jest uzależniona w postępowaniu przygotowawczym od zgody prokuratora. Przy przestępstwach spowodowania ciężkiego uszczerbku na zdrowiu, naruszenia czynności narządu ciała lub rozstroju zdrowia lub przeciwko bezpieczeństwu w komunikacji, przeciwko środowisku, mieniu bądź obrotowi gospodarczemu, pokrzywdzony może wystąpić o nałożenie na skazywanego obowiązku naprawienia szkody. Nie chodzi tu o wytoczenie powództwa cywilnego, ale o odrębną instytucję wniosku o naprawienie szkody. Wniosek taki może być złożony tylko w razie niewytoczenia powództwa cywilnego i tylko do zakończenia pierwszego przesłuchania pokrzywdzonego na rozprawie głównej (także i wcześniej). Zgłoszenia może też – przy powyższych warunkach – dokonać prokurator, jeżeli nie czyni tego sam pokrzywdzony.

W sprawie o każde przestępstwo ścigane ex officio pokrzywdzony może wystąpić z zawiadomieniem o przestępstwie. Ujawniony pokrzywdzony powinien być zawiadamiany o wszczęciu i odmowie wszczęcia dochodzenia lub śledztwa, a także o umorzeniu wszczętego postępowania przygotowawczego wraz z pouczeniem o przysługujących mu uprawnieniach. Pokrzywdzony ma prawo zaskarżyć postanowienia odmawiające wszczęcia lub umarzające postępowanie, a pokrzywdzony, który złożył zawiadomienie o przestępstwie, może też nieść zażalenie na opieszałość (bezczynność) organów ścigania, jeżeli w ciągu 6 tygodni od wystąpienia z zawiadomieniem nie powiadomiono go o wszczęciu lub o odmowie wszczęcia dochodzenia lub śledztwa. Pokrzywdzony ma również możliwość samodzielnego wniesienia oskarżenia w sprawie o cyn ścigany z urzędu w razie powtórnego prawomocnego odmówienia wszczęcia postępowania przygotowawczego lub umorzenia go, po uprzednim uchyleniu pierwszych takich postanowień przez sąd.

Z uwagi na przekazania sądowi decyzji co do warunkowego umorzenia postępowania, do którego prokurator może jedynie wystąpić ze stosownym wnioskiem po zakończeniu postępowania przygotowawczego, jak i wprowadzeniem nowej instytucji – wniosku prokuratora o skazanie oskarżonego, za jego zgodą, bez rozprawy, ale ze złagodzeniem odpowiedzialności, kodeks zakłada instytucję mediacji między pokrzywdzonym i podejrzanym, zarządzanych przez prokuratora z inicjatywy lub na wniosek stron, gdy ma to znaczenie dla ewentualnego wniosku kierowanego do sądu. Powierza się ją instytucji lub osobie godnej zaufania. Przedmiotem mediacji ma być przede wszystkim kwestia naprawienia szkody i zadośćuczynienia krzywdzie pokrzywdzonego, gdyż rzutuje to na złagodzenie odpowiedzialności sprawcy.