Student Prawa

Umowa międzynarodowa – podstawowe źródło prawa międzynarodowego. Jest to porozumienie zawarte między państwami regulowane prawem międzynarodowym w jednym, dwóch lub więcej dokumentów. Ma charakter prawotwórczy. Są różne nazwy umów międzynarodowych: traktat, konwencja, umowa, układ, porozumienie, deklaracja, protokół, pakt, statut, karta, konstytucja, konkordat.

 

Budowa umowy międzynarodowej – nie ma żadnych przepisów dotyczących formy i budowy umowy międzynarodowej. O tym jak zostanie zredagowany tekst umowy decydują strony, które ją zawierają. Ale są pewne wzory umów. np. załącznik zarządzenia nr 20 Prezesa RM z 14 lutego 1969 r. w sprawie formy umów międzynarodowych.

• - Tytuł umowy (oznaczenie nazwy umowy, wskazanie stron, określenie przedmioty umowy),
• - Wstęp umowy (preambuła, określenie organów, w których imieniu umowa jest zawierana, podanie motywów, którymi kierują się strony, zamierzonego celu, okoliczności poprzedzających bądź towarzyszących zawarciu umowy lub stwierdzenie określonej zasady czy poglądu stron, wzmiankę o pełnomocnikach, stwierdzenie uzgodnienia tekstu umowy),
• - Dyspozycja (merytoryczna część umowy, zawiera zasadnicze postanowienia umowy, część ta zwykle podzielona jest na artykuły),
• - Postanowienia końcowe (różne zagadnienia formalnoprawne związane z trybem zawarcia umowy i jej wejście w życie, określają czas obowiązywania umowy, możliwości jej wypowiedzenia, tryb zgłaszania zastrzeżeń, miejsce i data jej sporządzenia, liczba egzemplarzy, języku w jakich umowa została sporządzona oraz podpisy i pieczęcie).

Języki umowy międzynarodowej – kiedyś były spisywane w języku łacińskim. W XVIII językiem dyplomacji stał się język francuski. W okresie I wojny światowej – angielski. Obecnie umowy są sporządzane w językach obydwu kontrahentów. Uznanymi językami światowymi stosowanymi w umowach wielostronnych są: angielski, francuskim hiszpański, rosyjski i chiński. W tych językach została sporządzona Karta NZ. W ostatnich latach językiem światowym stał się arabski.

Klasyfikacja umów międzynarodowych:

­ W zależności od tego kto jest stroną umowy na:

a) zawierane pomiędzy państwami

b) zawierane pomiędzy państwami i innymi podmiotami prawa międzynarodowego

c) zawierane tylko pomiędzy innymi podmiotami prawa międzynarodowego

­ Kryterium liczby stron:

a) umowy dwustronne (bilateralne)

b) umowy wielostronne (multilateralne)

­ Ze względu na wzajemny stosunek do siebie umów:

a) umowy główne

b) umowy wykonawcze (o charakterze pomocniczym)

­ Ze względu na tryb zawierania umów:

a) umowy w trybie prostym (kończy się podpisaniem lub wymianą dokumentów stanowiących umowę)

b) umowy w trybie złożonym (występuje dodatkowo ratyfikacja, zatwierdzenie, przyjęcie lub przystąpienie do traktatu)

­ Ze względu na czas na jaki umowa jest zawierana:

a) umowy terminowe (krótkoterminowe zwykle roczne, średnioterminowe do 5 lat , długoterminowe na 10, 20 lat lub dłuższe )

b) umowy bezterminowe (w przeszłości popularne tzw. traktaty wieczyste, zawierane po wszeczasy)

­ Ze względu na organ uczestniczący w zawarciu umowy:

a) zawierane przez głowę państwa (państwowe)

b) zawierane w imieniu rządu (rządowe) c) umowy zawierane pomiędzy przedstawicielami obu resortów, ministerstw (resortowe)

­ Ze względu na możliwość przystąpienia kolejnych kontrahentów do umowy:

a) otwarte (wyróżnia się niekiedy: otwarte warunkowo i otwarte bezwarunkowo)

b) zamknięte

­ Ze względu na pozycje stron:

a) umowy równoprawne

b) umowy nierównoprawne (uprzywilejowują niektóre państwa kosztem innych państw)

­ Ze względu na przedmiot regulacji:

a) umowy polityczne

b) umowy gospodarcze

c) umowy wojskowe

d) umowy dotyczące współpracy kulturalnej

e) umowy z zakresu stosunków dyplomatycznych

Typowe klauzule występujące w umowach międzynarodowych:

a. Klauzula wzajemności – traktowanie obywateli, osób prawnych, towarów itp. Układającej się drugiej strony w taki sam sposób, w jaki jej obywatele, osoby prawne itd. Są traktowani przez to państwo.

b. Klauzula narodowa – traktowanie obywateli itd. drugiej strony tak, jak traktuje własnych obywateli itd.

c. Klauzula największego uprzywilejowania – przyznanie drugiej stronie praw i przywilejów, które zostały lub zostaną przyznane jakiemukolwiek państwu trzeciemu.

d. Klauzula arbitrażowa (koncyliacyjna) – zobowiązanie do przekazywania jakichkolwiek sporów wynikłych na tle stosowania umowy do sądu rozjemczego (komisji koncyliacyjnej).

e. Klauzule o ratyfikacji lub zatwierdzeniu.

Obowiązywanie umów w czasie i przestrzeni

a. prawo nie działa wstecz (lex retro non agit) – art.28 Konwencji wiedeńskiej

b. umowa zawarta później uchyla moc obowiązującą umowy zawartej wcześniej, dot. tego samego przedmiotu (lex posterior derogat legi priori); art.30 Konwencji wiedeńskiej:

1. ust. 2: „Jeżeli traktat precyzuje, że jest podporządkowany traktatowi wcześniejszemu lub późniejszemu, bądź nie należy uważać go za niezgodny z takimi traktatami, postanowienia tego traktatu maja przewagę.”

2. Ust. 3. „Jeżeli wszystkie strony traktatu wcześniejszego sa zarazem stronami traktatu późniejszego, lecz traktat wcześniejszy nie wygasł ani stosowanie jego nie zostało zaiweszone zgodnie z art. 59, traktat wczesniejszy ma zastosowanie tylko w tym zakresie, w jakim jego postanowienia można pogodzić z postanowieniami traktatu późniejszego.”,

3. ust. 4. „Jeżeli strony traktatu późniejszego nie obejmują wszystkich stron traktatu wcześniejszego :

a) w stosunkach między państwami będącymi stronami obu traktatów ma zastosowanie ta sama reguła, co w ust. 3;

b) w stosunkach między państwami będącymi stronami obu traktatów a państwem będącym stroną jedynie jednego traktatu ich wzajemne prawa i obowiązki reguluje traktat, którego stronami są oba państwa.”

c. art. 103 Karty NZ mówi, iż w razie sprzeczności zobowiązań członków ONZ, wynikającymi z Karty, a ich zobowiązaniami z jakiejkolwiek innej umowy m., zobowiązania wynikające z Karty mają pierwszeństwo.

d. Umowa wiąże każde państwo w odniesieniu do całego terytorium, chyba, że umowa postanawia inaczej (art.29)

Zakres mocy obowiązującej umów wobec państw trzecich

a. zasada, że umowa m. wiąże strony tej umowy i nie wpływa na sytuacje prawną państw trzecich; postanowienia umów, które formułują przepisy prawa zwyczajowego, są obowiązujące dla państw trzecich, gdyż czerpią one moc obowiązującą ze zwyczaju.

b. Zawierane są umowy wywierające skutek prawny w państwach trzecich: umowy ustanawiające prawa dla państw trzecich i umowy ustanawiające obowiązki dla państw trzecich (nie bez zgody państwa trzeciego).