Student Prawa

Syntezę tę stworzył Tomasz z Akwinu ( 1225 – 1274 ), dominikanin z profesji,

arystokrata z pochodzenia.

Rozumiał, że konieczne jest pewne złagodzenie katolickiej tezy o nadrzędności papiestwa nad władzą świecką. Rozumiał też, że podstawą papieskiego dominatu muszą być tezy elastyczne, nie lekceważące realnej rzeczywistości. Toteż doktryna Tomasza – mimo swej mistycznej i scholastycznej powłoki – charakteryzowała się dużym realizmem w wyciąganiu wniosków z analizy rzeczywistości. Jej sformułowania nie były też tak skrajne, jak tradycyjnej nauki augustiańskiej. W rozległym dorobku pisarskim Tomasza szczególne znaczenie mają cztery dzieła fundamentalne – Summa Theologiae, Summa teologiczna, Summa contra – gentiles, Summa przeciwko poganom, niedokończony traktat polityczny De regimine principum ( O władzy monarchów ) oraz komentarze do arystotelesowskiej Polityki.

Realizm Tomasza tkwił już u punktu wyjścia jego rozważań. Podkreślał on mianowicie, że jakkolwiek ostateczne cele człowieka są celami niebieskimi, wykraczającymi poza świat doczesny, to jednak waga spraw cielesnych jest duża. Bóg bowiem partycypuje w porządku naturalnym, którego podmiotem jest społeczeństwo. Stad też nie ma zasadniczego przeciwieństwa łaski i natury; łaska nie tylko nie niweczy natury, ale ją doskonali. Tomasz odrzucał papalną tezę, jakoby instytucje i konwencje społeczne były z gruntu złe i ex definitione zasługiwały na potępienie.

Ten realistyczny punkt wyjścia był podporządkowany starym celom, przyświecającym teologii politycznej kościoła, a mianowicie zachowaniu i wzmocnieniu prymatu władzy duchownej nad świecką. Intencją Tomasza było właśnie wyzwolenie teologii politycznej z elementów, które osiągnięcie tego celu utrudniały.

Tomasz zdawał sobie sprawę z tego, że rozwój nauk przyrodniczych, a zwłaszcza wnioski wysnuwane z materialistycznej interpretacji dzieła Arystotelesa, to dla kościoła poważne niebezpieczeństwo. Stwierdzał, że między prawdami nauki a miary nie powinno być sprzeczności. Istnieją pewne nauki, które z punktu widzenia religii są obojętne; te należy rozwijać. Zasadą jednak powinno być, że nauka interesuje się wyłącznie tym, co służy umacnianiu religii. Jedynie bowiem teologia jest nauką o dogmatach objawionych przez Biga; stąd jej aspiracje do roli nauki są w pełni uzasadnione. Kiedy więc rezultaty badań empirystycznych okazują się sprzeczne z prawdami objawionymi, wyższość prawd objawionych nie może podlegać dyskusji. W ten sposób granica została – po staremu – Objawienie.