Student Prawa

TEORIA WEWNĘTRZNA- francuski uczony Planiol- prawo cofa się tam, gdzie zaczyna się nadużycie. Powiedział, że teoria zewnętrzna jest wyraźnie sprzeczna, ponieważ to samo zachowanie kwalifikuje się jako wykonywanie prawa, a z punktu widzenia odpowiedzialności- jako działanie bezprawne. Aby usunąć wewnętrzną sprzeczność, trzeba się zdecydować- albo jest to nadużycie albo działanie bezprawne.

 

Teorie wewnętrzne- dwie granice:

 

1) przepisy- uprawnienia wynikające z definicji- np. z definicji prawa własności ( granica formalnoprawna ),

2) zasady prawne akceptowane przez porządki prawne, są to mierniki pozaprawne wg których oceniamy zachowania ludzkie.:

- dobra wiara,

- zasady słuszności,

- przeznaczenie prawa,

- cel prawa,

- uczciwość kupiecka

 

Nadużycie jest działaniem bezprawne, nie traktujemy go jako wykonywania prawa podmiotowego!

 

- można domagać się zaniechania,

- odpowiedzialność odszkodowawcza.

 

Jak wygląda nadużycia prawa podmiotowego w różnych systemach prawnych?

 

a) niemiecki kc- klauzula zabraniająca nadużywania prawa:

- § 226. niemieckiego kc- wykonywanie prawa jest niedopuszczalne, kiedy jako jedyny cel możemy wskazać wyrządzenie szkody innej osobie,

- § 242.- wykonywanie zobowiązań zgodnie z zasadami dobrej wiary- stało się to podstawą do teorii nadużycia prawa. Ten, kto nadużywa, nie korzysta z prawnej ochrony.

b) kc austriacki- idea nadużycia w 1916 ( 1295, 1305 ) opiera się na teorii zewnętrznej francuskiej.

 

Ustawodawstwo polskie:

 

a) KZ- Art. 135 „kto rozmyślnie lub przez niedbalstwo wyrządził drugiemu szkodę wykonywując swe prawo, obowiązany jest do jej naprawienia, jeżeli wykroczył poza granice zakreślone przez dobra wiarę lub przez cel, ze względu na który prawo mu służyło”.- kto wyrządza szkodę wykonując swe prawa ( a więc teoria zewnętrzna ) podmiotowe, zobowiązany jest do jej naprawienia, jeśli:

 

- wykonywał poza dobrą wiarą,

- cel, ze względu na który prawo służyło.

 

b) popc ( 1950 )- Art. 3.- nie można czynić ze swego prawa użytku, który naruszałby zasady współżycia społecznego w państwie ludowym.

 

Obecnie:

 

W kc z 1964- Art. 5.- nie można czynić ze swego prawa użytku, który byłby sprzeczny ze społeczno- gospodarczo przeznaczeniem tego prawa lub zasadami współżycia społecznego. Takie działanie lub zaniechanie nie jest uważane za wykonywanie prawa i nie podlega ochronie.

 

Dwa kryteria oceny:

 

- zasady współżycia społecznego,

- społeczno- gospodarcze przeznaczenie prawa

 

Mają charakter obiektywny.

 

Tomasz Justyński, Szpunar- monografie o nadużyciu prawa podmiotowego.

 

Nadużycie nie jest wymysłem prawa socjalistycznego! Tylko w common law odrzucono tę

koncepcję. W systemach kontynentalnych przyjmuje się rzymską zasadę:

W koncepcji nadużycia prawa podmiotowego chodzi o to by przeciwdziałać, w których najwyższe prawo byłoby zarazem największym bezprawiem.

 

SUMMUM IUS SUMMA INIURIA – najwyższe prawo, najwyższym bezprawiem

 

W tym celu ustawodawca wprowadza klauzule generalne – przepisy zawierające pojęcia ocenne,  nieostre, służące uelastycznieniu systemu prawa!

np. w nazistowskich Niemczech obowiązywał tak znakomity kodeks jak BGB, a sądy odmawiały stosowania przepisu twierdząc, że stosowanie przepisu wykracza poza dobre obyczaje czy dobrą wiarę.

W Polsce- w latach 50.- nadbudowa nie nadąża za bazą- np. żądano wydania krowy od PGR, a sąd odmówił, czy np. eksmisja j.g.u.- sąd stwierdził, że jest to sprzeczne z moralnością socjalistyczną ).

Te tendencje zostały przełamane po wejściu w życie kc- odpadł argument w postaci niedostosowania doktryny do stosunków społecznych.

Podkreślano, że stosowanie art. 5 należy ograniczyć, sądy winny się na niego powoływać tylko wtedy gdy jest to konieczne!

 

SN wytyczył zasady stosowania art.5:

 

1) ocena w sprawie nadużycia prawa podmiotowego musi być oparta na dokładnym zbadaniu stanu faktycznego. Nie można stosować żadnych stereotypów.

 

2) Art. 5 ma zastosowanie także do oceny działań osób prawnych.

 

3) Nie można stosować żadnych stereotypów, schematów, sąd powinien go stosować z umiarem i ostrożnością

 

4) Gdy stan faktyczny jest regulowany przez przepisy szczególne ( głównie w odniesieniu do przedawnienia ). Jeśli jest już taka klauzula w konkretnym przepisie (wentyl bezpieczeństwa), to nie można powoływać się na kolejną. Np. kara umowna ( Art. 484. )- jeśli zobowiązanie zostało w znacznej części umorzone, można żądać obniżenia kary umownej. To samo, jeśli kara jest rażąco wygórowana. Podobnie jest przy potrąceniu.

 

5) ZASADA CZYSTYCH RĄK- nie może się powoływać na nadużycie ten, kto sam ich nadużywa prawa

 

6) Przepisy o ważnym interesie społecznym, np. dotyczące stanu cywilnego. Postulat, aby prawa stanu były z prawdą obiektywną- np. ujawnienie biologicznego ojca- jest to tak ważne, że powoływanie się na zasady współżycia społecznego jest niedopuszczalne. Jeśli mąż wyraził zgodę na sztuczne zapłodnienie żony nasieniem innego mężczyzny, to nie może domagać się zaprzeczenia ojcostwa. Stosowanie art. 5 nie może doprowadzić do utraty prawa podmiotowego.

 

7) Stosowanie art.5 nie może prowadzić do utraty bądź nabycia prawa podmiotowego na rzecz drugiej strony

 

8) Art.5 nie może stanowić samodzielnej podstawy powództwa

 

9) Należy zachować umiar i ostrożność w stosowaniu art.5 – środek wyjątkowy