Student Prawa

Wraz z pojawieniem się wielkich kodyfikacji prawa prywatnego w cywilistyce europejskiej zapanował kierunek zwany ogólnie klasycznym albo dogmatycznym: zasadniczą cechą różnych odłamów tego kierunku był kult litery prawa w oderwaniu od wszelkich pozaustawowych czynników. Panował on pod rządami kodeksów, które w pełni odpowiadały potrzebom społecznym klas średnich i warunkom ekonomicznym epoki.

Wyrazem dostosowania norm kodeksowych do potrzeb czasu był rozkwit różnych odmian pozytywizmu prawniczego, sprowadzającego rolę nauki prawa do systematycznej analizy norm prawa pozytywnego, traktowanych w oderwaniu od wszelkich czynników pozanormatywnych i budowania na tej podstawie ogólnych pojęć prawnych przy zastosowaniu metody zwanej obecnie formalno-dogmatyczną. Odmianą była szkoła egzegezy, która zajmowała się wyłącznie analizą przepisów. Na państwach niemieckich rozwinął się z kolei pozytywizm naukowy, przyjmujący za przedmiot badań nie kodeksy (tych brakowało), ale naukę recypowanego prawa rzymskiego – pandektystykę. Stąd wywodzi się też jurysprudencja pojęć- tworzenie abstrakcyjnych pojęć prawnych, które mają samodzielny byt, a w drodze interpretacji logicznych miały służyć do rozstrzygania wszystkich przypadków szczegółowych. Przedstawicielami pozytywizmu prawniczego byli: Franciszek Zeiller, Bugnet, Bernard Windscheid (pandektystyka).

U schyłku XIX wieku, wraz z ogólnym kryzysem liberalnej myśli politycznoprawnej nastąpiło załamywanie się filozofii pozytywizmu. Pojawił się prąd zwany naturalizmem prawniczym, głoszono potrzebę nasycenia prawa pozytywnego elementami zaczerpniętymi z nauk społecznych. Naturalizm zwracał się też przeciw metodologicznym podstawom pozytywizmu, przeciw metodzie formalno-dogmatycznej i jurysprudencji pojęć. Z naturalizmu prawniczego wywodzi się jurysprudencja interesów – prawo spełnia rolę służebną wobec interesów społecznych czy jednostkowych i to od nich zależy treść prawa i jego wykładnia (Rudolf Ihering, jurysprudencja celowościowa; Filip Heck). Także z naturalizmu wywodzi się szkoła wolnego prawa postulująca wypełnianie luk drogą prawotwórczej działalności sędziów (Ehrlich, Herman Kantorowicz, Eugen Huber).