Student Prawa

a)      ogólna charakterystyka:

Rozważania nad prawem natury nie są wymysłem XVII wieku, zrodziły się one bowiem w starożytności. Prawo natury odzwierciedlało ogólny klimat intelektualny i ideowy swojego czasu (inne były zasady w starożytności, inne w średniowieczu, itd.). cechą szkoły prawa natury XVII w. był jej racjonalizm, dzięki czemu „oczyszczono” to prawo z nawarstwień religijnych, mitologii i zasad objawionych. Treść zasad średniowiecznego prawa natury przedstawiała się u różnych autorów rozmaicie – najsłynniejszymi przedstawicielami szkoły prawa natury byli: Hugo Grocjusz i Samuel Pufendorf.

b)      Hugo Grocjusz – Huig de Groot – Grotius: (1583-1645), holenderski prawnik, dyplomata, filozof, główny twórca nowożytnej szkoły prawa natury, autor m.in. „Wolności mórz”, „O prawie wojny i pokoju”.

• poglądy Grocjusza:

-          jego poglądy ukształtowały się w ścisłym związku z walką, jaką holenderskie mieszczaństwo prowadziło o prawa gospodarcze i polityczne

-          opowiadał się silną władzą (gotowy był poprzeć absolutyzm monarszy)

-          wszelkie cele polityczne swej doktryny formułował bardzo ostrożnie

-          w nowy sposób spojrzał na prawo natury i sformułowanie teorii praw podmiotowych

-          prawo natury, wg niego, jest nakazem prawa rozumu (tzn., że jest ono w pełni zracjonalizowane i związane z niezmienną naturą człowieka – istniałaby ona nawet w sytuacji, gdyby nie było Boga)

-          uważał, że do poznania zasad prawa natury można dojść tylko przez badanie społecznej natury człowieka (niezmienną cechą natury ludzkiej jest popęd społeczny, obok tego człowiek potrafi ocenić jakie działania należy popierać, a jakie potępiać)

-          prawa natury, uważał Grocjusz, to wartości samoistne, autonomiczne (jak prawa matematyki, które są uniwersalne i ponadczasowe)

-          Grocjusz wymienił cztery zasady prawa natury:

1)      obowiązek nienaruszania cudzej własności

2)      obowiązek wynagradzania szkód

3)      obowiązek dotrzymywania umów

4)      obowiązek ponoszenia kary za popełnione przestępstwa

-          w „Wolności mórz” Grocjusz podkreślał równe prawo wszystkich państw do korzystania z morza (prawo natury rozciągał na stosunki międzynarodowe)

-          tolerował jedynie wojny w obronie lub egzekucji praw natury (opowiadał się za humanizacją wojny, ale jednocześnie aprobował nierówności na arenie międzynarodowej)

-          jako relatywista, odrzucał wiarę w idealną strukturę polityczną (wybór ustroju należy do ludu, który swej suwerenności może się zrzec!)

-          jego postulaty polityczne były podporządkowane postulatom ekonomicznym

-          Grocjusz, jako pierwszy, dokonał klasyfikacji praw podmiotowych (prawa dzielił na te, które dają władzę w stosunku do siebie, na te które są władzą w stosunku do innych ludzi oraz na takie, które sprowadzają się do władztwa nad rzeczami)

c)      Samuel Pufendorf: (1632-1694), niemiecki prawnik, profesor w Heidelbergu i Lundzie, nadworny historiograf dworu berlińskiego.

• poglądy Pufendorfa:

-          podtrzymywał racjonalistyczną koncepcję prawa natury (zasady prawa natury to uniwersalne reguły, poznawalne tylko przez rozum)

-          podzielał grocjuszowski pogląd, że istotną, niezmienną cechą ludzkiej natury jest towarzyski instynkt, tyle że łączy się on organicznie z egoizmem jednostki

-          źródłem zjawisk społecznych jest wola boża (jednakże Bóg tworząc człowieka utracił moc zmieniania jego natury)

-          zgadzał się z Hobbesem co do istoty i zadań państwa (najwyższym celem państwa jest zapewnienie powszechnego spokoju i bezpieczeństwa – stąd władca musi mieć absolutną władzę)

-          krytykował rozdrobnienie terytorialne Rzeszy

-          umowa społeczna składała się u Pufendorfa z trzech aktów:

1)      akt zrzeszenia się jednostek w społeczeństwo

2)      akt, na mocy którego społeczeństwo otrzymuje swój ustrój konstytucyjny

3)      akt, w którym zrzeszone społeczeństwo poddaje się władzy suwerena, ustanowionej w akcie poprzednim (uzasadnienie absolutnej władzy monarszej)

-          podporządkowywał religię władzy państwowej

-          aprobował stosunki systemu feudalnego („nowością” było dobrowolne poddanie się leniwych, niezdolnych do utrzymania się samemu w warunkach wolności)