Student Prawa

– dwuwarstwowe pojmowanie norm o prawach jednostki – przepis musi być rozumiany jednocześnie jako:

* prawo podmiotowe z możliwością wymuszenia jego realizacji przez władze publiczne, przede wszystkim na drodze sądowej;

* wytyczna działania dla całego systemu władz publicznych, wyrażająca określoną wartość, której realizacja jest ogólnym obowiązkiem wszystkich władz publicznych;

→ szerokie rozwinięcie w niem. doktrynie (głównie w FTK) – subiektywny (obronny) i obiektywny aspekt praw człowieka;

– przedmiotowa klasyfikacja praw i wolności (nawiązanie do systematyki ONZ-owskich Paktów Praw Człowieka):

* prawa i wolności osobiste (art. 38-56);

* polityczne (art. 57-63);

* ekonomiczne, socjalne i kulturalne (art. 64-76);

* artykuły 82-86 poświęcono obowiązkom jednostki;

PRAWA I WOLNOŚCI OSOBISTE – określone jako prawa człowieka (wyjątki art. 52 ust. 4 i 5, art. 55 i 56):

– PRAWO DO ŻYCIA (art. 38) → „zapewnienie prawnej ochrony życia” – prawo ujęte bardzo ogólnie ze względu na kontrowersje dot. nasciturusa, kary śmierci, i in.;

– NIETYKALNOŚĆ OSOBISTA to min.: zakaz eksperymentów medycznych (art. 39), zakaz tortur (art. 40), zakaz pozbawienia wolności, z wyłączeniem sytuacji przewidzianych przez ustawę (art. 41), nienaruszalność mieszkania (art. 50);

– PRAWO DO RZETELNEJ PROCEDURY SĄDOWEJ to min.: prawo do sądu dot. wszystkich spraw i sporów, w których jednostka jest stroną (art. 45), prawo do obrony (art. 42 ust. 2), zasada nullum crimen nulla pooena sine lege (art. 42 ust. 1), domniemanie niewinności (art. 42 ust. 3), wyłączenie przedawnienia dla zbrodni wojennych i przeciwko ludzkości (art. 43); zawieszenie przedawnienia w stosunku do przestępstw funkcjonariuszy publicznych (art. 44);

– PRAWO DO OCHRONY PRYWATNOŚCI (art. 47) obejmuje prawo do ochrony życia prywatnego, rodzinnego, czci i dobrego imienia, prawo do decydowania o swoim życiu osobistym, w szczególności:

* zakaz zobowiązywania do ujawniania swojego światopoglądu, przekonań czy wiary (art. 53 ust. 7);

* autonomia stosunków rodzinnych (art. 48 i art. 53 ust. 3);

* ograniczenia dot. ujawniania, pozyskiwania i dostępności do informacji o osobach prywatnych (art. 51);

→ prawo to znalazło ujęcie w orzecz. TK i SN;

– WOLNOŚĆ PRZEMIESZCZANIA SIĘ (art. 52) obejmuje:

→ swobodę przemieszczania się po RP;

→ swobodę wyboru miejsca zamieszkania i pobytu;

→ swobodę opuszczenia RP (prawo do paszportu);

* możliwość wprowadzania ograniczeń zgodnych z art. 31 ust. 3, ale prawem bezwzględnym są:

→ zakaz banicji (art. 52 ust. 4) – dot. tylko obywatela polskiego;

→ zakaz ekstradycji obywatela polskiego (art. 55 ust. 1), każdej osoby podejrzanej o polityczne przestępstwo bez użycia przemocy (art. 55 ust. 2) oraz na mocy EKPCz, gdy zachodzi prawdopodobieństwo, że dana osoba będzie poddana tam nieludzkiemu i poniżającemu traktowaniu → o dopuszczalności orzeka sąd;

– WOLNOŚĆ SUMIENIA I RELIGII (art. 53) musi być rozpatrywana na tle konstytucyjnego statusu kościołów i związków wyznaniowych oraz ich relacji (art. 25). Obejmuje w szczególności:

* wolność wyznawania i życia zgodnie ze swoją religią, z czym związane jest prawo odmowy służby wojskowej z powodu przekonań religijnych (art. 85 ust. 2);

* swoboda uzewnętrzniania religii;

* swoboda posiadania świątyń i innych miejsc kultu;

* prawo do korzystania z pomocy religijnej tam gdzie się znajdują (dot. przede wszystkim więźniów, żołnierzy, chorych, uczniów, itp);

* prawo rodziców do wychowania dziecka zgodnie ze swoimi przekonaniami;

→ nie jest szczegółowo unormowana w konstytucji;

→ dot. też wolności światopoglądowej;

– WOLNOŚĆ WYRAŻANIA POGLĄDÓW I OPINII (art. 54) to wolność wyrażania poglądów; uzyskiwania informacji i ich rozpowszechniania → w praktyce realizowane jest poprzez wolność prasy i druku i jest uważana za jedną z podstawowych zasad demokracji i pluralizmu politycznego → art. 14 i art. 54 (zakaz cenzury i koncesjonowania prasy);

* regulacja wolności wyrażania poglądów ma zbyt wąski wymiar;

* szczególny wyraz → wolność twórczości artystycznej, badań naukowych i ogłaszania ich wyników oraz wolność nauczania (art. 73);