Student Prawa

W zakresie karania przestępstw naruszających interesy jednostki i jej krewnych, a więc przestępstw prywatnych, panującą formą rekompensaty stał się pieniężny okup. Wraz z zanikaniem dochodzenia krzywd w drodze samopomocy rozwinął się system kar prywatnych uiszczanych w pieniądzach, zwanych kompozycyjnymi. W prawie polskim pieniężne kary prywatne zwano Płatem (solutio). System kompozycji oznaczał połączenie zarówno elementu kary, jak i pieniężnego odszkodowania, z tym, że uiszczanego ostatecznie w ustalanej z góry wysokości. Początkowo wysokość kary kompozycyjnej ustalana była każdorazowo przez same zwaśnione strony, ich mediatorów, (jednaczy) lub przez sąd. Z czasem państwo przejęło inicjatywę w zakresie karania przestępstw prywatnych w postaci ustawowego taksowania szkód. Kara kompozycyjna składała się pierwotnie z dwóch elementów. Podstawową jej część stanowiła suma, płacona na rzecz poszkodowanego lub jego rodziny, występująca w postaci okupu: za zabicie kogoś – główszczyzna za uszkodzenie ciała - pokutne zwane za Statutami Litewskimi nawiązką. Jej dopełnieniem była opłata na rzecz władcy za naruszenie pokoju powszechnego, stanowiąca pierwszą formę publicznej kary pieniężnej.