Student Prawa

katalog rodzajów sądów w art. 175 jest zamknięty – SN, sądy powszechne, sądy administracyjne i sądy wojskowe, a sądy wyjątkowe i tryb doraźny dopuszczalny jest tylko w stanie wojny;

SĄDY POWSZECHNE

– właściwość generalna – ustanowienie domniemania kompetencyjnego we wszystkich sprawach (art. 177);

– brak w Konstytucji określenia struktury sądów, prócz nakazu dwuinstancyjności postępowania, ale Prawo o ustroju sądów powszechnych (usp) ustanawia trójszczeblowy charakter sądów:

– SĄDY REJONOWE – tworzony dla jednej lub kilku gmin, też dla jej części (np. Warszawa), i jest sądem I inst. dla spraw karnych i cywilnych (domniemanie kompetencyjne). W jego ramach można tworzyć wyspecjalizowane wydziały (nazywane potocznie „sądami”):

* sądy rodzinne;

* sądy pracy;

* sądy gospodarcze;

* sądy grodzkie;

– SĄDY OKRĘGOWE – jako II inst. dla sądów rejonowych i jako I inst. dla spraw poważniejszych i skomplikowanych, wskazanych przez ustawę. Tworzy się w nim wydziały → cywilny, karny, penitencjarny, pracy, ubezpieczeń społecznych, gospodarczy, a w Wawie – Sąd Antymonopolowy;

– SĄDY APELACYJNE (obecnie 10) – dla obszaru kilku okręgów sądowych. Jako II instancja od sądów okręgowych. Tworzy się wydziały cywilny, karny, pracy i ubezpieczeń społecznych, a w Wawie – Lustracyjny;

– na szczycie tej struktury SN (choć nie jest sądem powszechnym);

– podział terytorialny sądowy nie pokrywa się podstawowym podziałem terytorialnym;

– organy sądów powszechnych to:

* prezes – administruje sądem i reprezentuje go na zewnątrz, ma zwierzchnictwo nad sądami niższymi. Powoływany (na 6/4 s. rej) przez MS po zasięgnięciu opinii zgromadzenie ogólnego (s. rej. kolegium), która nie ma charakteru wiążącego, ale mogą uchwalić sprzeciw, który może być obalony tylko pozytywną opinią KRS. Odwoływany w wyjątkowych sytuacjach;

* zgromadzenie ogólne – składa się z wszystkich sędziów danego sądu (w s. okręg. też przedstawiciele s. rej.), zajmuje się min. przedstawianiem KRS kandydatów na sędziów, opiniowanie kandydatury prezesa, wybór kolegium, wysłuchiwanie informacji prezesa i kolegium;

* kolegium – od 4-9 sędziów, ustala min. podział czynności i zasady przydzielania spraw, wyraża opinie w sprawach personalnych;

– zwierzchni nadzór na administracyjną działalnością sądów sprawuje MS → nie może wkraczać w kwestie objęte niezawisłością, ale może np. wpływać na sprawy budżetowe i gospodarcze;

SĄDY SZCZEGÓLNE to sądy obejmujące swoją właściwością określoną grupę spraw i usytuowane są poza systemem sądów powszechnych, ale istnieją w sposób stały i działają na tych samych zasadach konstytucyjnych co sądy powszechne  2 rodzaje sądów szczególnych:

– SĄDY WOJSKOWE → dzielą się na w. sądy garnizonowe (I inst.) i w. sądy okręgowe (II inst. i I inst., wtedy SN Izba Wojskowa) – sądy karne dot. przestępstwa popełnionych przez żołnierzy w czynnej służbie oraz o niektóre przestępstwa popełnione przez cywili;

* zwierzchni nadzór administracyjny nad tymi sądami – MS, a zwierzchni nadzór w zakresie czynnej służby – MON;

* organ samorządu – Zgromadzenie Sędziów Sądów Wojskowych – wszyscy sędziowie tych sądów;

– SĄDY ADMINISTRACYJNE → w pełni dwuinstancyjna struktura została ustanowiona dopiero w 2002 r. → NSA oraz WSA – sędziowie powoływani przez prezydenta na wniosek KRS, a kandydatów przedstawiają zgromadzenia ogólne;

* zadania → kontrola działalności administracji publicznej, tj. orzekanie w 3 typach spraw:

→ skargi na decyzje adm., inne postanowienia wydane w postępowaniu adm., egzekucyjnym i zabezpieczającym, inne akty i czynności z zakresu adm. publ. oraz na bezczynność;

→ skargi na akty prawa miejscowego samorządu i adm. terenowej oraz na inne akty organów samorządu podejmowane w ramach adm. publ.;

→ spory o właściwość między organami samorządu i samorządowymi kolegiami odwoławczymi oraz spory kompetencyjne miedzy samorządem a dam. rząd. (I i ostatnia inst. NSA);

NACZELNY SĄD ADMINISTRACYJNY

– nadzór nad działalnością sądów adm. oraz poprzez Prezesa zapewnia organizacyjne warunki działania tych sądów.

– organy to: PNSA (6 lat przez prezydenta spośród 2 kandydatów przedstawionych przez ZO), ZO oraz Kolegium;

– dzieli się na Izby: Finansowa, Gospodarcza, Ogólnoadministracyjna (na czele wiceprezesa powoływany i odwoływany przez prezydenta na wniosek prezesa);

– nadzór orzeczniczy poprzez skargi kasacyjne orzeczeń WSA oraz zażalenia na postanowienia WSA oraz podejmuje uchwały (skład 7 sędziów, cała izba, ZO) – bez mocy wiążącej – w celu wyjaśnienia wątpliwości:

* na tle przedłożenia przez skład NSA w związku z konkretną sprawą;

* na wniosek prezesa, RPO, Prokuratora Generalnego w przypadku rozbieżności w orzecznictwie;

SĄD NAJWYŻSZY

– zadania SN → nadzór orzeczniczy nad sądami powszechnymi i wojskowymi w 2 formach:

* rozpoznawanie środków odwoławczych(s. powszechne – kasacja, s. wojskowe – też jako II inst.);

* podejmowanie uchwał rozstrzygających zagadnienia prawne budzące wątpliwości lub rozbieżności w orzecznictwie:

→ albo w konkretnej sprawie;

→ albo w procedurze abstrakcyjnej (PPSN, RPO, Prok. Gen.) – skład 7 sędziów, cała izba, połączone izby, pełen skład SN. Są wiążące tylko dla danego składu orzekającego, a odstąpienie od nich min. uchwałą całej izby. Nie mają mocy wiążącej dla innych sądów;

* też inne czynności określone w Konstytucji i ustawach: orzekanie w sprawie ważności wyborów/referendów, opiniowanie projektów ustaw i aktów normatywnych, pytania prawne do TK;

– dzieli się na Izbę (4): Cywilną, Karną, Wojskową, Pracy, Ubezpieczeń Społecznych i Spraw Publicznych;

– organy: PPSN (z urzędu przewodniczy TS i jest członkiem KRS), ZO, Kolegium;