Student Prawa

Geneza dwuizbowości

– tzw. mieszczańsko-szlachecki kompromis (XVII-XIX w.) – który z czasem zdemokratyzowano (wyjątek Wielka Brytania, ale tam Izba Lordów prawie nie ma kompetencji), aż do takiej postaci jak we Włoszech, gdzie obie izby do niedawna miały tą samą legitymację wyborczą);

– federalna struktura państwa – z reguły izba niższa wybierana na zasadach materialnej równości, a izba druga wybierana jako reprezentanci części składowych federacji (np. USA, Szwajcaria, Niemcy, Austria);

– regionalizacja państwa – gdy regiony uzyskują daleko idącą samodzielność, czy wręcz autonomię (np. Hiszpania, Belgia);

– podział kompetencji – z reguły izba wyższa/druga jest de facto izbą słabszą, gdyż ma jedynie kompetencje ustawodawcze, ograniczone przez możliwość przełamania jej stanowiska przez izbę niższą, a jedynie wyjątkowo ma udział w funkcji kontrolnej w stosunku do rządu. Z reguły ma również możliwość wpływu na obsadę niektórych stanowisk, ale kompetencja ta nie ma kluczowego znaczenia. Istnieją jednak państwa, w których druga izba ma pozycję równorzędną, a nawet silniejszą (USA);

– w tradycji polskiej parlament miał prawie zawsze postać dwuizbową, co zostało zmienione dopiero w 1947 r. po referendum (fałszerstwa!). Senat powrócił jako wynik kompromisu Okrągłego Stołu i nabrał nowego znaczenia, gdyż jako pierwszy organ był w pełni demokratycznie wybrany. Potem nie odgrywał już takiej roli, a podczas prac nad Konstytucją chciano go nawet zlikwidować;

– Konstytucja określa Sejm i Senat jako organy władzy ustawodawczej, ale jedynie w stosunku do Sejmu nakazuje, by wybory były 5-cioprzymiotnikowe, a w przypadku Senatu określa jedynie wymóg powszechności i bezpośredniości, dlatego podczas tworzenia ordynacji wyborczej po reformie terytorialnej państwa można było wprowadzić dowolny sposób rozdzielania mandatów i obliczania głosów. Zdecydowano się na podział na 40 okręgów, przy czym przy określaniu wielkości tych okręgów i rozdzielaniu na nie mandatów dążono do równości wyborów. Tak samo zamiast proporcjonalności wprowadzono wybory większościowe (w. bezwzględna);

– Senat nie ma równorzędnej z Sejmem roli, gdyż art. 95 ust. 2 przekazuje kompetencje kontrolne tylko Sejmowi, co jest określane w doktrynie jako dwuizbowość nierównorzędna, niepełna, ułomna, czy jako izba refleksji, podobne stanowisko ma TK „dwuizbowość niesymetryczna”;

– kompetencje Senatu:

* ograniczone przez Sejm uczestnictwo w ustawodawstwie;

* uczestnictwo w powoływaniu niektórych organów: prezes NIK, RPO, 2 członków KRRiTV, 3 członków RPP;

* byt Senatu uzależniony od bytu Sejmu, a uchwała sejmu o samorozwiązaniu powoduje rozwiązanie Senatu;