Student Prawa

Kiedy sad staje przed koniecznością rozstrzygnięcia w przypadku nienormowanym przez prawo. Niekiedy w takiej sytuacji przepisy prawa same te kwestię przesądzają, wyznaczając że skutki prawne mogą być wiązane tylko z przypadkami ściśle określonymi przez ustawę (np. nullum crimen sine lege) lub też karzą wiązać skutki prawne także z przypadkami nieunormowanymi.

Trzy rodzaje wnioskowania:

a) Wnioskowanie per analogiam

Wyróżniamy tu:

1) analogię legis (analogię z ustawy)

Dwa modele:

I. Składa się z trzech etapów:

-          ustalenie, że jakiś fakt nie jest objęty unormowaniem przez przepisy prawne

-          ustalenie „podobieństwa” miedzy danym faktem, a podobnym do niego, unormowanym przez przepisy praw

-          wiązanie – na podstawie „podobieństwa” takich samych lub podobnych skutków prawnych

II. Składa się z czterech etapów:

-          ustalenie, że jakiś fakt nie jest objęty unormowaniem przez przepisy prawne

-          wyszukanie wśród postanowień obowiązującego prawa takiego przepisu, który unormowaniem swym obejmuje przypadki najbardziej zbliżone czy zbliżone do przypadku, który ma być rozstrzygnięty

-          z przepisu powyższego należy wydobyć zasadę, regułę czy rację o charakterze ogólnym, której częściowym wyrazem jest ten przepis, a która nie została przez prawodawcę sformułowana w sposób ogólny (pełny)

-          tak sformułowana zasada lub racja ogólna ma zastosowanie do wszystkich przypadków nią objętych (ten model wyraża się maksymą ubi eadem legis ratio, ibi eadem legis dispositio - gdzie taki sam sens ustawy (podstawa prawna), tam takie samo postanowienie ustawy (taka sama norma))

Bardzo ważną role odgrywa w tym procesie ocena stosującego prawo!

2) analogię iuris (analogię z prawa)

Analogia iuris bywa stosowana, gdy brak nawet przepisu, który normowałby jakiekolwiek przypadki podobne; wnioskujący odwołuje się do całokształtu unormowania składającego się na dany przypadek prawny, gdy rozstrzygamy na podstawie ogólnych zasad prawnych. Należy tu podkreśli jawnie wartościujący charakter takich zabiegów.

b) Wnioskowanie a fortiori

Występuje w dwóch postaciach:

1. I. A maiori ad minus – jeżeli ktoś jest uprawniony do czynienia czegoś większego, to tym bardziej jest uprawniony do czynienia czegoś mniejszego (charakter uprawniający) np. skoro urząd ma prawo odrzucić podanie, to może je też przyjąć warunkowo.
2. A minori ad maius – jeżeli zabronione jest to, co mniejsze, to tym bardziej nie wolno czynić tego, co sięga jeszcze dalej (charakter zakazujący) np. jeżeli nie wolno przekraczać prędkości 50km/h, to tym bardziej nie można jechać z prędkością 100km/h.

Wnioskowania a fortiori nie mają charakteru formalnego, oparte są na zależnościach pozalogicznych!

c) Wnioskowanie a contrario

Jeżeli pewien stan rzeczy spełnia przesłanki prawne A, A1, A2..., to pociąga za sobą konsekwencje prawne B, B1, B2..., stąd wniosek: jeżeli dany stan prawny nie spełnia przesłanek prawnych A, A1, A2..., to nie pociąga on za sobą konsekwencji prawnych B, B1, B2...

Wnioskowanie powyższe wyraża się również w paremii łacińskiej: qui dicit de uno, negat de altero - kto mówi jedno, zaprzecza drugiemu. Np. „Tylko osoby pełnoletnie mogą starać się o zdobycie prawa jazdy”, więc jak ktoś nie jest pełnoletni, nie może.

Wnioskowanie to jest zawodne, np. „kto jest chirurgiem, powinien dbać o higienę”, z tego należałoby wywnioskować na podstawie a contrario, że „kto nie jest chirurgiem, nie powinien dbać o higienę”. Dlatego też prawnicy stosują to wnioskowanie, kiedy przepisy zawierają takie zwroty jak: „tylko”, „jedynie”, „wyłącznie”.

Kończąc należałoby podkreślić, że wybór między powyższymi wnioskowaniami ze zrozumiałych względów zależy od wartościowania!