Student Prawa

Najbardziej znaną apologią demokracji jest mowa Peryklesa na cześć poległych na wojnie peloponeskiej, spisana przez Tukidydesa.

Podstawowym pojęciem demokracji ateńskiej była wolność. Wolność – pisał

Herodot – to znakomita rzecz, pozwalająca obywatelom robić to co chce i mówić to co chce, jeśli prawo nie karze inaczej. Za istotę wolności uznawano wolność słowa. Za treść wystąpienia nie można nikogo karać ani nawet ganić. Perykles stwierdzał z dumą: Państwo nasze jest szkołą wychowania Hellady ( … ), u nas każda jednostka może z największą swobodą przystosować się do najrozmaitszych form życia i stać się przez to samodzielnym człowiekiem.

Synonimem demokracji i demokratycznej wolności była równość praw izonomia. Równość praw to równość głosu i udziału we władzy, to także równość w traktowaniu obywateli w urzędzie podatkowym, przed sądem, na agorze.

Praktycystyczne ujmowanie zasad rządu demokratycznego nakazywało starannie na ogół pomijać równość majątku jako wyraz zasady równości. Ograniczano się tu z reguły do twierdzenia, że zasada równości to tylko równa szansa, równy start na drodze do bogactwa. Równość praw zabezpieczało wypłacenie diet pełniącym funkcje państwowe, co miało elektów wiązać z wyborcami. Gwarancję dla równego dostępu do urzędów widziano też w obsadzaniu ich drogą losowania. Wśród urzędniczych cnót mocno akcentowano życzliwość ludowi. Podkreślano potrzebę kontrolowania funkcjonariuszy. Uważano tę kontrolę za nieodzowną, tym bardziej, że w praktyce wybierano, zwłaszcza na wysokie stanowiska, bogatych i dobrze urodzonych, licząc m.in. na to, że wykształcony i zamożny urzędnik będzie mniej podatny na korupcję.

Innym czynnikiem ateńskiej doktryny demokracji była zasada praworządności. Pojmowano ją jako dobrowolne, ale konieczne podporządkowanie się prawu. Obywatele są twórcami prawa, zmieniają je, kiedy przestaje im ono służyć, ale dopóki obowiązuje musi być przestrzegane – prawo bowiem jest „panem” demokracji.