Student Prawa

Oskarżycielem prywatnym jest pokrzywdzony, który w sprawach o przestępstwa przekazane przez przepisy prawa karnego materialnego do ścigania z oskarżenia prywatnego, wnosi i popiera takie oskarżenie. Zakres przestępstw ściganych tzw. skargą prywatną określają przepisy kodeksu karnego i ustaw szczególnych. Są to czyny godzące w chronione prawem interesy (dobra) prywatne jednostki. Gdy jednak sprawcą jest osoba podlegająca orzecznictwu sądów wojskowych, pokrzywdzony jest pozbawiony możliwości ścigania jej w trybie prywatnoskargowym. Może on jedynie wnieść skargę do wojskowych organów ścigania karnego, a z chwilą jej złożenia postępowanie toczy się z urzędu. Zachowuje on jednak możliwość oddziaływania nań i skutecznego żądania umorzenia postępowania

Jeżeli tym samym czynem naruszono lub zagrożono jednocześnie dobru kilku osób, prawo wystąpienia z oskarżeniem prywatnym ma każdy z pokrzywdzonych, z tym że jeżeli jeden z nich wytoczy oskarżenie, pozostali mogą jedynie aż do rozpoczęcia przewodu sądowego na rozprawie głównej przyłączyć się do postępowania jako oskarżyciele prywatni. Każdy z wielu działających jednocześnie oskarżycieli prywatnych zachowuje samodzielność w postępowaniu. Może zatem odstąpić od oskarżenia, ale nie wywołuje to skutku wobec pozostałych oskarżycieli prywatnych. Jeżeli działa samodzielnie – sąd musi umorzyć postępowanie (w odróżnieniu od oskarżyciela publicznego), możliwe i zalecane jest też pojednanie się oskarżyciela z oskarżonym i zawieranie ugód.

Oskarżycielem prywatnym może być pokrzywdzony lub jego przedstawiciel ustawowy, w razie jego śmierci – strona nowa lub zastępcza. W razie śmierci pokrzywdzonego – sąd zawiesza postępowanie i osoby najbliższe mają 3 m-ce na wejście wprawa pokrzywdzonego, jeżeli tego nie zrobią – sąd umarza postępowanie.

Status oskarżyciela prywatnego nabywa się przez: wniesienie skargi prywatnej, złożenie oświadczenia o przyłączeniu się do wszczętego już przez innego oskarżyciela prywatnego postępowania, złożeniu oświadczenia o podtrzymaniu oskarżenia wniesionego uprzednio przez prokuratora, od którego ten ostatni odstąpił, jako prywatnego, przez złożenie oświadczenia o wstąpieniu w prawa zmarłego oskarżyciela prywatnego. Status uzyskuje się poprzez samo dokonanie czynności wymaganej przez prawo procesowe.

Skarga prywatna przybiera postać prywatnego aktu oskarżenia lub skargi składanej Policji pisemnie bądź ustnie do protokołu, którą Policja przekazuje do sądu.

Kodeks dopuszcza tzw. oskarżenie wzajemne, czyli połączenie roli oskarżonego i oskarżyciela prywatnego w jednym postępowaniu, jednak tylko w pewnych warunkach, np.: oskarżony wniesie wzajemny akt oskarżenia do rozpoczęcia przewodu sądowego na rozprawie głównej, czyn zarzucany oskarżycielowi prywatnemu jest także przestępstwem prywatnoskargowym, oskarżycielem prywatnym jest pokrzywdzony, tyko bowiem wobec niego można wnieść zarzut, który spełnia warunek „wzajemnego”, oskarżyciel prywatny jest osobą fizyczną.

Prokurator może objąć ściganie przestępstwa prywatnoskargowego, jeżeli wymaga tego interes społeczny. Może to uczynić wszczynając postępowanie lub wstępując do wszczętego już przez oskarżyciela prywatnego postępowania.

Oskarżyciel prywatny ponosi koszty wytoczonego, a przegranego procesu. Nie ponosi tych kosztów. Gdy sąd skazuje oskarżonego, gdy warunkowo umarza lub umarza z uwagi na znikomą społeczną szkodliwość czynu.