Student Prawa

Oskarżycielem posiłkowym jest pokrzywdzony, który w sprawie o przestępstwo ścigane z urzędu występuje z oskarżeniem obok prokuratora albo – w określonych prawem sytuacjach – także zamiast tego podmiotu. W teorii rozróżnia się w związku z tym tzw. oskarżyciela subsydiarnego, który podejmuje swą działalność, gdy oskarżyciel publiczny (zasadniczy) nie realizuje funkcji ścigania, oskarżyciela konkurującego (pomocniczego), który dysponuje prawem samoistnej skargi niezależnie od oskarżyciela publicznego, oraz oskarżyciela ubocznego, który włącza się do postępowania obok oskarżyciela publicznego.

Jeżeli oskarżyciel publiczny wniósł akt oskarżenia, pokrzywdzony (podmiot uprawniony do wykonywania jego praw) może aż do rozpoczęcia przewodu sądowego na rozprawie głównej złożyć oświadczenie, że będzie działał w charakterze oskarżyciela posiłkowego. Pokrzywdzony staje się oskarżycielem posiłkowym (ubocznym) przez samo złożenie oświadczenia, że będzie działał w tym charakterze, a nie na mocy postanowienia sądu o dopuszczeniu go do procesu. Sąd odmawia, gdy upłynął termin lub osoba nie jest uprawniona (nie jest pokrzywdzonym) albo gdy oskarżenie takie jest niedopuszczalne.

Pokrzywdzony może też niekiedy stać się oskarżycielem posiłkowym (ubocznym) z mocy samego prawa. Dotyczy to sytuacji, gdy po wytoczeniu przezeń oskarżenia prywatnego w sprawie o czyn ścigany skargą prywatną, prokurator obejmie ściganie, wstępując do tego postępowania, które tym samym toczy się dalej z urzędu.

Pokrzywdzony może też samodzielnie wystąpić z aktem oskarżenia, w sprawie o czyn ścigany z urzędu, jako oskarżyciel posiłkowy w razie powtórnej odmowy wszczęcia postępowania przygotowawczego lub powtórnego umorzenia tego postępowania przez prokuratora (oskarżenie subsydiarne).

Wnoszony przez pokrzywdzonego akt oskarżenia jest publicznym aktem oskarżenia i musi odpowiadać warunkom formalnym takiego aktu oraz zawierać wykaz osób, które mają być wezwane na rozprawę i wykaz dowodów, które mają być przeprowadzone w postępowaniu sądowym.

Oskarżyciel posiłkowy jest pełnoprawną strona procesową. Jest zawsze podmiotem niezależnym, nawet gdy działa obok oskarżyciela publicznego. W odróżnieniu od prokuratora jego udział w postępowaniu nie jest obowiązkowy, a jego niestawiennictwo nie tamuje toku procesu. Może on zawsze odstąpić od oskarżenia – nie może się już ponownie do niego przyłączyć. Jeżeli występował obok oskarżyciela publicznego – postępowanie trwa nadal. Jeżeli nie występuje w sprawie oskarżyciel publiczny – wtedy sąd zawiadamia o odstąpieniu prokuratora, którego nieprzystąpienie w terminie 14 dni od doręczenia zawiadomienia powoduje umorzenie postępowania.