Student Prawa

STAN WOJENNY (ART. 229) – MOŻE BYĆ WPROWADZONY TYLKO W 3 SYTUACJACH:

* ZEWNĘTRZNEGO ZAGROŻENIA PAŃSTWA (także przez działania terrorystyczne) → przesłanka niedookreślona;

* ZBROJNEJ NAPAŚCI NA TERYTORIUM RP → przesłanka określona, należy ją interpretować na tle Karty NZ;

* JEŻELI Z UMOWY MIĘDZYNARODOWEJ WYNIKA ZOBOWIĄZANIE DO WSPÓLNEJ OBRONY PRZECIWKO AGRESJI → obecnie takie zobowiązanie wynika z Paktu NATO, przy czym pakt formułuje własną definicję pojęcia agresja;

– rozporządzenie o wprowadzeniu stanu wojennego → wydaje prezydent na wniosek premiera i musi je podać do publicznej wiadomości oraz przedstawić Sejmowi w ciagu 48 godzin, który niezwłocznie rozpatruje to rozporządzenie i może je uchylić bezwzględną większością przy ½ obecnych (art. 231);

– teren → może dot. części lub całości terytorium;

– czas → wprowadzany na czas nieoznaczony, ale uswo wprowadza nakaz zniesienia po przywróceniu normalnego funkcjonowania pań¬stwa;

– mobilizacja → w razie bezpośredniego, zewnętrznego zagrożenia państwa prezydent na wniosek premiera zarządza powszechną lub częściową mobilizację oraz użycie Sił Zbrojnych do obrony państwa (art. 136);

– kierowanie obroną państwa należy do prezydenta we współdziałaniu z RM (zastępowana przez premiera):

* prezydent na wniosek premiera określa zadania Sił Zbrojnych w czasie stanu wojennego;

→ zatwierdza (na wniosek Naczelnego Dowódcy SZ) plany operacyjnego użycia SZ;

→ uznaje (na wniosek ND SZ) określone obszary państwa za strefy bezpośrednich działań wojennych;

* RM → zarządza przejście na wojenne zasady działania organów władzy publicznej oraz określa zasady działania tych organów w strefie bezpośrednich działań wojennych (może też je zawiesić);

* ND SZ – dowodzi SZ;

* wojewodowie – cywilne kierowanie w terenie, wraz z możliwościami nakładania zadań na samorząd;

* premier na wniosek wojewody może zawiesić organy samorządu i ustanowić zarząd komisaryczny;

* brak podstaw do zawieszenia parlamentu (jedyne ograniczenie jego roli to rozporządzenia prezydenta z mocą ustawy) ani działalności sadów i Trybunałów (zmiany to zaostrzenie odpowiedzialności, możliwość zmiany kognicji sądów wojskowych, ale np. sądy wyjątkowe i tryb doraźny tylko w czasie wojny ≠ stan wojenny);

– art. 233 – określa prawa, które nie mogą być ograniczone w stanie wojennym i wyjątkowym, a pozostałe mogą być ograniczone z zachowaniem warunków z art. 228 i zakazu dyskryminacji z art. 233 ust. 2;

* art. 30 godność;

* art. 34, 36 obywatelstwo;

* art. 38 ochrona życia;

* art. 39, 40, 41 ust. 4 humanitarne traktowanie;

* art. 42 nullum crimen sine lege;

* art. 45 dostęp do sądu;

* art. 47 dobra osobiste;

* art. 53 sumienie i religia;

* art. 63 petycje;

* art. 48 i 72 rodzina i dziecko,

– ustawa o stanie wojennym przewi¬duje możliwość wprowadzenia licznych ograniczeń wolności i praw (decyduje o ich wprowadzeniu premier, ministrowie lub wojewoda):

1. nakaz noszenia dowodu tożsamości, zakaz zmiany miejsca pobytu bez zezwole¬nia;

2. zawieszenie prawa do organizowania zgromadzeń, imprez masowych, straj¬ków i innych form protestu, z wyjątkiem zgromadzeń organizowanych przez kościoły/związki na terenie ich świątyń i podobnych budynków;

3. zawieszenie działalności tych zarejestrowanych stowarzyszeń, partii, związków zawodowych i innych organizacji, których działalność może utrudnić realizację działań obronnych;

4. wprowadzenie cenzury prewencyjnej środków społecznego przekazu (pew¬ne wyjątki dot. kościołów/związków) oraz wprowadzenie zagłuszania sygnału radiowego lub telewizyjnego;

5. wprowadzenie kontroli zawartości korespondencji pocztowej, telefo¬nicznej i telekomunikacyjnej;

6. zawieszenie zajęć dydaktycznych wszelkiego rodzaju (wyjątek dot. kościołów/związków);

7. zawieszenie funkcjonowania transportu, systemów łączności, działalności telekomunikacyjnej i pocztowej, wprowadzenie ograniczeń obrotu krajowy¬mi i dewizowymi środkami płatniczymi, zakaz ruchu pojazdów na drogach publicznych;

8. zajęcie/zarekwirowanie na potrzeby obronne środków transportu, wprowadzenie powszechnego obowiązku wykonywania pracy, wpro¬wadzenie administracyjnego najmu lokali i budynków, dokwaterowywanie osób, zajmowanie nieruchomości niezbędnych dla Sił Zbrojnych lub obrony państwa;

9. wprowadzenie reglamentacji towarów konsumpcyjnych (tzw. kartek);

10. nakazanie okresowego zawieszenia działalności gospodarczej określonego rodzaju lub uzależnienia jej prowadzenia od uzyskania zezwolenia;

11. objęcie militaryzacją jednostek organizacyjnych, które wykonują zadania szczególnie ważne dla obronności lub bezpieczeństwa państwa;

– zmiany w obowiązkach obywateli związanych z obronnością kraju (uPO):

* zmieniają się zasady powoływania obywateli do służby wojskowej;

* rozszerzeniu ulega obowiązek służby w obronie cywilnej;

* możliwe jest powołanie obywatela do służby w zmilitaryzowanych jednost¬kach organizacyjnych;

* rozszerzeniu ulega zakres świadczeń osobistych i rzeczowych obywateli;

– stan wojny (art. 116) to nie stan wojenny, a jego istotą jest oddziaływanie na zewnątrz państwa – na płaszczyźnie międzynarodowej;

* wprowadzane przez Sejm, a jeśli nie może się zebrać to przez prezydenta (+ kontrasygnata);

→ w razie zbrojnej napaści na terytorium RP;

→ gdy wynika z u.m. zobowiązanie do wspólnej obrony przeciwko agresji;

→ brak przesłanki „zewnętrznego zagrożenia państwa” więc wykluczona jest tzw. wojna prewencyjna;

* zakończenie przez zawarcie pokoju – wyłączna kompetencja parlamentu, ale potrzebna jest do tego umowa międzynarodowa i w związku z tym, koniczne jest współdziałanie parlamentu z prezydentem;

* niewiele uregulowań w Konstytucji dot. stanu wojny:

→ skutkiem podstawowym, choć nie wymaganym może być wprowadzenie stanu wojennego;

→ art. 134 ust. 4 – mianowanie (i odwoływanie) ND SZ przez prezydenta na wniosek premiera (czas wojny);;

→ art. 175 ust. 2 – możliwość ustanowienia sądów wyjątkowych i trybu doraźnego (czas wojny);

– użycie SZ poza granicami państwa dopuszczone w art. 117 to nie to samo co wprowadzenie stanu wojny lub wojennego;

* zasady ich użycia w ratyfikowanej u.m. lub ustawie;

* ustawa o zasadach użycia lub pobytu SZ RP poza granicami państwa – 2 sytuacje:

→ „użycie” SZ – w celu udziału w konflikcie zbrojnym lub dla wzmocnienia sił państwa lub państw sojuszniczych, misji pokojowej, akcji zapobieżenia aktom terroryzmu lub ich skutkom;

 decyduje prezydent na wniosek premiera i niezwłocznie informuje marszałków;

→ „pobyt” SZ – w celu udzia¬łu w szkoleniach i ćwiczeniach wojskowych; akcjach ratowniczych, poszukiwawczych lub humanitarnych; przedsięwzięciach reprezentacyjnych;

 decyduje RM lub odpowiedni minister (MON lub MSW) i nie¬zwłocznie informuje prezydenta;

* ustawa o zasadach pobytu wojsk obcych na terytorium RP oraz zasadach ich przemieszczania się przez to terytorium → RM lub MON ma prawo wyrażania zgody na taki pobyt (obowiązek informowania prezydenta i marszałków) lub przemieszczanie się, chyba że odmienna regulacja wynika z ratyf. na podstawie ustawy u.m.;