Student Prawa

– zasada niezawisłości (art. 178 ust. 1) – Konstytucja nie definiuje tego pojęcia, a traktuje je jako pojęcie zastane (TK: niezależność sędziego zarówno od stron sporu jak i od organów państwa, a korelatem niezawisłości jest obowiązek bezstronności)  orzekanie w sposób zgodny z własnym sumieniem, wolny od jakichkolwiek nacisków, a swoboda ta ograniczona jest jedynie Konstytucją i ustawami, w ramach których orzeka;

– SPOSÓB POWOŁYWANIA (=gwarancja niezawisłości sędziego):

* powoływani przez prezydenta na wniosek KRS;

* wymogi:

→ obywatelstwo polskie;

→ pełnia praw cywilnych i obywatelskich;

→ nieskazitelny charakter;

→ tytuł magistra prawa;

→ aplikacja sądowa lub prokuratorska i odpowiedni egzamin;

→ min. 1 rok jako asesor sądowy lub prokuratorski lub jako referendarz sądowy;

→ ukończone 29 lat;

* dodatkowe wymogi: staż pracy 10 lat do SN i NSA

* wymóg stażu i aplikacji nie dot. profesorów i doktorów hab. zatrudnionych w placówkach naukowych;

* tryb powołania: głosowanie tajne w ZO nad akceptacją przy zgłoszonej podwójnej liczbie kandydatów → przedstawiani KRS (s. powszechne – za pośrednictwem MS, który może wyrazić swoją opinię; może też zgłosić kandydata bez opinii ZO)  KRS w głosowaniu tajnym podejmuje uchwałę o przedstawieniu kandydatów prezydentowi  akt powołania nie wymaga kontrasygnaty, a powołanie dot. sądu określonego rodzaju (awans do wyższego sądu wymaga kolejnego powołania);

→ odrębności: sądy wojskowe – sędzia musi być oficerem zawodowym, powołanie sędziów SN i sądów adm. bez udziału MS;

GWARANCJE NIEZAWISŁOŚCI:

– aspekt personalny – odnosi się do praw i obowiązków sędziego; to min:

* stabilizacja urzędu sędziego – powołanie na czas nieoznaczony (art. 179), czyli do wieku emerytalnego (65 lat, KRS może przedłużyć do 70, SN i NSA do 70);

* nieusuwalność sędziego – złożony z urzędu tylko w sytuacjach wyjątkowych: orzeczenie sądu (też dyscyplinarnego) oraz ze względu na stan zdrowia lub w razie zmian w organizacji sądowej;

* nieprzenoszalność sędziego – nie można bez jego zgody, chyba, że orzeczeniem sądu;

* immunitet sędziowski – nie może zostać pociągnięty do odpowiedzialności bez zgody sądu, ani zatrzymany lub aresztowany, chyba, że złapany na gorącym uczynku;

* odpowiedzialność dyscyplinarna – za naruszenie obowiązków sędziowskich tylko przed sądami dyscyplinarnymi wyłanianymi przez samorząd zawodowy;

* niepołączność – innych urzędów i funkcji państwowych, zajęć, które przeszkadzałyby mu w pełnieniu obowiązków lub uchybiałyby godności urzędu lub zachwiałyby zaufaniem do jego bezstronności;

* apolityczność – zakaz należenia do partii, związku zawodowego czy prowadzenia działalności publicznej nie dającej się pogodzić z zasadą niezawisłości i niezależności sędziowskiej;

* status materialny i zasady wynagradzania – konstytucyjny nakaz zapewnienia wynagrodzenia odpowiadającego godności urzędu i zakresowi obowiązków – odmienne regulacje dot. wynagrodzeń, emerytur;

– aspekt merytoryczny – sędzia jest poddany jedynie wskazówkom sądów wyższych w ramach procedur ustalonych przez ustawy, oraz podlega tylko Konstytucji i ustawom, co oznacza:

* nie może sam badać konstytucyjności ustaw, a jedynie może wnieść pytanie prawne do TK, choć w kilku orzeczeniach niektórych składów SN zarysowały się odmienne opinie;

* nie podlega aktom podustawowym i może samodzielnie badać ich zgodność z Konstytucją i ustawami, a w razie stwierdzenia niezgodności pominąć w danej sprawie;