Student Prawa

–         rzeki to część terytorium państwowego, więc do kompetencji władz państwa należy regulo­wanie ich użytkowania dla celów żeglugi, rybołówstwa i przemysłu, zwalczanie zanieczyszczenia oraz decydowanie, w jakim zakresie i pod jakimi warunkami mogą z nich korzystać obywatele państw obcych, a sprawy te często regulowane są u.m.:

*   umowa z NRD w sprawie żeglugi na wodach granicznych oraz w sprawie eksploatacji i utrzymania wód granicznych z 1952 r.;

*   umowa z NRD o współpracy w dziedzinie gospodarki wodnej na wodach granicznych z 1965 r.;

*   umowa z Czechosłowacją o gospodarce wodnej na wodach granicznych z 1958 r.;

*   porozumienie z ZSRR o gospodarce wodnej na wodach granicznych z 1964 r.;

rzeki międzynarodowe

–         historycznie pierwszy problem zapewnienia wolności żeglugi na rze­kach przepływających przez kilka państw i niejednokrotnie stanowiących najbar­dziej dogodną drogę handlową è w okresie rewolucji francuskiej wolność ta zaliczana była do praw naturalnych è kongres wiedeński z 1815 r. – żegluga na niektórych rzekach będzie zupełnie wolna + szczególne uregulowania dot. żeglugi na Renie, Neckarze, Menie, Mozeli, Mozie i Skaldzie) → koniczne było zawarcie specjalnych umów dla konkretnych rzek, a umowy te zawierane były powoli è 1856 r. zasady te rozciągnięto na żeglugę na Dunaju è konferencja berlińska z 1885 r. – wolność żeglugi i handlu na rzekach afrykańskich: Kongo i Nigrze è kongres wiedeński – wiele postanowień dot. żeglugi;

–         próba ujednolicenia – Kon­wencja i Statut o ustroju dróg żeglownych o znaczeniu międzynarodowym (Barcelona) z 1921 r., ale brak znaczenia, ze względu na małą liczbę podpisów;

–         ukształtowanie się definicji rzeki międzynarodowej na podstawie w/w aktów → rzeka międzynarodowa to taka rzeka, która spełnia określone warunki geograficzne i na której, mocą umowy międzynarodowej, została ustanowiona wolność żeglugi dla statków handlowych wszystkich państw

*   właściwości geograficzne:

→     przepływa kolejno przez terytorium min. dwóch państw lub stanowi między nimi granicę;

→     jest spławna lub żeglowna;

→     jest połączona z morzem bezpośrednio (wpada do morza) lub pośrednio (jest dopływem rzeki wpadającej do morza lub połączona jest z morzem za pomocą sztucznej drogi wodnej);

*   to fakt zawarcia umowy (która określa terytorialny i rzeczowy zakres umiędzynarodowienia), a nie cechy geograficzne jest decydujący dla uznania rzeki za międzynarodową;

–         umiędzynarodowienie rzeki to nie pozbawienie państwa jego zwierzchnictwa terytorialnego, min. może ono:

*   wydawać przepisy regulujących żeglugę, kontrolę nad żeglugą oraz uprawnienia w zakresie utrzymania żeglowności rzeki;

*   zastrzec dla swoich własnych statków tzw. kabotaż (żegluga i przewóz osób i towarów między portami tego samego państwa);

*   opłaty bez dyskryminacji i pobierane albo z tytułu usług albo przeznaczone na utrzymanie żeglowności rzeki lub jej ulepszenie;

–         tzw. komisje rzeczne – w umowach dot. europejskich rzek często powoływane, dla czuwania nad przestrzeganiem umowy, a czasem mają one szersze kompetencje, aż do rzeczywistego zarządu międzynarodową drogą wodną;

Dunaj

–         jedna z ważniejszych dróg wodnych przez RFN, Austrię, Słowację, Węgry, Jugosławię, Rumunię, Bułgarię i Ukrainę (żeglowny od Ulmu);

–         Konwencja Belgradzka z 1948 r. → wolność żeglugi na Dunaju dla obywateli, ładunków i flag wszystkich państw; zasada równości co do opłat i warunków żeglugi;

–         Komisja Dunaju (w Gałaczu) → skład: przedstawiciele państw naddunajskich, a uprawnienia:

*   czuwanie nad wykonywaniem konwencji;

*   opracowywanie ogólnych planów wielkich robót technicz­nych leżących w interesie żeglugi;

*   wykonywanie robót, których przeprowadzanie przekracza możliwości jednego państwa naddunajskiego;

*   udzielanie państwom naddunajskim opinii i zaleceń co do wykonywania robót wspólnych;

*   ustalanie jednolitego systemu urządzeń dla drogi żeglownej;

*   ujednolicenie przepisów o nad­zorze rzecznym;

*   zbieranie danych statystycznych;

*   wydawanie publikacji informacyj­nych;

Ren (najważniejsza droga wodna Europy Zachodniej) → wolność żeglugi w akcie wiedeńskim, ale wprowadzona tylko dla państw nadbrzeżnych konwencją z Moguncji z 1831 r. oraz utworzenie Komisji Centralnej Żeglugi na Renie (wspólny organ państw nadbrzeżnych) è konwencja z Mannheim z 1868 r. i potwierdzona traktatem wersalskim wolność żeglugi dla państw nadbrzeżnych oraz Komisja Centralna è 1936 r. Niemcy wypowiadają postanowienia traktatu wersalskiego è po II wojnie światowej przywrócono stan prawny è 1954 r. przyjęto nowy regulamin żeglugi è zrewidowano konwencję mannheimską (nadal główne źródło prawne) konwencją z 1963 r. oraz protokołami dodatkowymi z 1979 è nowy regulamin;

1976 r. 2 umowy w sprawie ochrony Renu przed zanieczyszczeniem;

Wykorzystanie rzek dla celów nieżeglugowych (dla nawadnia lub przemysłu)

–         powszechna zasada, że żadne państwo nie może przeprowadzić takich robót hydrotechnicznych, które pozbawiły by państwa z dolnego brzegu rzeki dopływu wody, gdyż każde państwo ma prawo do sprawiedliwe­go udziału w korzystaniu z zasobów wodnych danego systemu rzecznego (tak min. Włoski Sąd Kasacyjny w wyroku z 1939 r. w sprawie Societe Energie Electriąue vs. Compagnia Imprese Elettriche Liguri);

*   stąd umowy międzynarodowe o po­dziale zasobów wodnych, by zapewnić „dolnym państwom” dopływ wody, ew. o określonej jakości, np. USA i Meksyk (Kolorado i Rio Grande); Egipt i Sudan (Nil);

–         prace nad kodyfikacją norm dot. wykorzystania rzek międzynarodowych dla celów nieżeglugowych:

*   ILA (Stowarzyszenie P.M.) → 1966 r. przyjęto tzw. Reguły Helsińskie – pojęcie „międzynarodowego zlewiska” i zasada, że każde państwo takiego zlewiska jest uprawnione do rozsądnego i sprawiedliwego udziału w korzy­staniu z niego;

*   Komisja P.M. → 1971 r. zaczęła prace, w projektach min. zasady dotyczące sprawiedliwego korzystania z wód, prawa i obowiązki państw nadbrzeż­nych (min. ochrony środowiska);