Student Prawa

Druga polowa stulecia przyniosła wzrost popularności liberalizmu. Co prawda po śmierci Tocqueville’a i Milla zabrakło wielkich filozofów – teoretyków tego kierunku, ale za to bardziej widoczne stawało się jego zbliżenie do struktur ustrojowych i praktyki politycznej. Innymi słowy: tracił na wyrafinowaniu  intelektualnym, ale zyskiwał na wpływach.

Świetność liberalizmu była początkiem jego zmierzchu. Bo liberalizm końca stulecia wykazywał już istotne różnice w stosunku do „klasyki” poprzedniej epoki. Oczywiście nadal głosił wolność prasy, zebrań, słowa, religii i sumienia. W dalszym ciągu dyskredytował absolutyzm władzy państwowej. Był jednak bardziej demokratyczny niż poprzednio, a zatem i bardziej skłonny do ograniczania tradycyjnej formuły leseferyzmu. Nie mógł zresztą nie uznać wzrostu potęgi organizacji państwowej, która wszędzie poszerzała pola swej aktywności i coraz bardziej wznosiła się ponad jednostkę. Opowiadał się więc za ściślejszą współpracą z państwem niż dawniej, również dlatego, że – podobnie jak przedstawiciele wielu innych nurtów epoki obawiał się socjalizmu.