Student Prawa

Trudności, jakie gospodarka

państw zachodnich napotykała w realizacji programu państwa dobrobytu, wzrost obciążeń podatkowych, jakie pociągała za sobą realizacja funkcji socjalnych państwa, a także odczuwalne periodyczne fazy recesji, m.in. spowodowane kryzysem naftowym, przyczyniły się do renesansu klasycznego liberalizmu ekonomicznego. Milton Friedman, autor pracy Capitalizm and Freedom ( 1962 ) stał się najbardziej bezkompromisowym rzecznikiem liberalizmu ekonomicznego. Zdaniem Friedmana istnieją tylko dwie metody koordynacji działań ludzkich – lbo totalitarna kontrola, albo wolny rynek. Friedman bronił wolnego rynku jako metody organizowania całości życia społecznego, nie tylko gospodarczym. Ludzie powinni mieć swobodę wyboru : wyjściem jest całkowita swoboda umów pod warunkiem, że transakcja jest obustronnie dobrowolna i obie strony są dobrze poinformowane. Friedman przeciwstawia się kontroli państwa, uważając, że wszelkie kryzysy są skutkiem błędów doradców i ekonomistów państwowych: działalność państwa ogranicza rynek, który najlepiej reaguje na zmianę warunków.

Friedman podkreślał, że bez pełnej wolności ekonomicznej nie ma wolności politycznej ani wolności indywidualnej. Człowiek ma prawo do błędu, a usiłowanie zapobiegania skutkom nieodpowiedzialności indywidualnej, np. przez wprowadzenie obowiązkowych ubezpieczeń zdrowotnych jest ograniczeniem wolności decydowania o własnym losie i preferencjach. Zadaniem rządu jest jedynie określenie reguł gry, ale nie prowadzenie gry samemu. Nie widział on żadnej różnicy między państwem totalitarnym a państwem liberalizmu socjalnego czy państwem dobrobytu. Był to program skrajnego liberalizmu, który w każdej działalności państwa dostrzega groźbę totalitaryzmu. Liberałowie typu Friedmana nazywani są konserwatystami. Zbliżone poglądy prezentuje laureat nagrody Nobla w dziedzinie ekonomii z 1986 r. James McGrill Buchanan, który stanowczo broni twierdzenia, iż rynek jest jedyną gwarancją wolności jednostki. Wolność jednostki jest dla Buchanana- jak i dla innych liberałów – wartością najwyższą.

Poglądy Friedmana, Buchanana i innych teoretyków ekonomii odzwierciedlały typową argumentację zwolenników wolnej konkurencji na każdym polu. Znalazły też zastosowanie praktyczne, mianowicie w programach politycznych Ronalda Reagana i Margaret Thatcher. Politycy ci wypowiedzieli się przeciw zwalczaniu recesji drogą zwiększenia interwencjonizmu państwowego.