Student Prawa

Romantyzm żerował na zacofaniu ekonomicznym i politycznym w Niemczech, wyciągał też wnioski z faktu, że armie napoleońskie, które okupowały Niemcy i uważały się za nosiciela ideałów rewolucyjnych – odgrywały w istocie rolę okupanta dławiącego wolność. Wykorzystywał więc romantyzm konserwatywne nastawienie niemieckiego społeczeństwa i podporządkowywał je hasłu wyzwolenia narodowego. Od nacjonalizmu bardzo krótka była droga do kultu tradycji feudalnych, absolutyzmu, przywilejów stanowych, katolicyzmu narodowego, średniowiecznego uniwersalizmu. To tłumaczy wielką popularność nauk Burke’a na gruncie niemieckim.

Najwybitniejszymi przedstawicielami kontrrewolucyjnego romantyzmu w Niemczech byli: bracia August i Friedrich Schlegelowei, Novalis, J.I.Górres.  Achom v. Arnim oraz Adam Mulle, najbardziej z ni nich popularny. Punktem wyjścia ich poglądów były kult przeszłości oraz kult chrześcijaństwa. Obrona narodowych tradycji łączyła się ściśle z pochwałami starego porządku feudalnego. Szczególną wagę przykładano do stanowej struktury społecznej. Widziano w niej wzór struktury narodu. Im bardziej konserwatywny jest naród – pisał Fryderyk Schlegel – im bardziej trzyma się starych zasad instytucji i obyczajów, tym bardziej jest  narodowy. Prawdziwe narodowe jest tylko państwo stanowe, gdzie siła i kwiatem jest szlachta. Każde państwo, każdy naród to absolutnie samodzielne indywiduum, rządzące się z pomocą właściwych sobie praw i obowiązków. Stany są ograniczonymi całościami, które podtrzymują monarchiczny aparat państwowy. Tak więc utrzymanie stanowej struktury społeczeństwa uzasadniali niemieccy romantycy za pomocą konstrukcji organicystycznej. Umożliwiło to głoszenie konserwatyzmu, dla którego ciągłość tradycji historycznej stawała się najwyższą wartością życia społecznego, a jej strzeżenia – podstawowym obowiązkiem patriotycznym. Kult przeszłości łączyli niemieccy romantycy z kultem chrześcijaństwa.

Romantyzm był wielką rehabilitacją państwa, a więc i pod tym względem reprezentował protest przeciwko filozofii oświecenia, w której organizację państwową chętnie traktowano jako zło konieczne. U romantyków państwo to oś, wokół której obracają się wszystkie refleksje i tendencje polityczne. Oczywiście założenie to miało źródło w ówczesnej sytuacji politycznej, w kryzysie niemieckiej państwowości, w braku centralnej władzy, w walce narodowowyzwoleńczej. Państwo trwał ponad społeczeństwem, wchłaniał całe życie społeczne i narodowe.

Adam Mulle rozwijał koncepcję państwa jako pozaindywidualnego  organizmu społecznego, który obejmuje całokształt życia jednostek, Uważał, że jednostka była nie do pomyślenia poza państwem.  Pojęcie państwa najsilniej wiązało się z irracjonalną teorią więzi społecznych jako przejawu ducha narodu,  który występował we wszystkich sferach życia społecznego i zapewniał ciągłość rozwoju narodu. Najważniejszym składnikiem  państwowego bogactwa jest kapitał duchowy. Państwowa powinna być także cała kultura i nauka. Nauki, które zerwą swój związek z państwem – narodem, muszą prędzej czy później ulec degeneracji.

Patriotyczne, ale i głęboko nacjonalistyczne treści romantyzmu niemieckiego wsparte były ideami solidaryzmu w organicznie zbudowanym społeczeństwie.

Kult państwa i narodowej przeszłości, solidaryzmu stanów oraz głęboki antyracjonalizm – to cechy, które w niemieckiej ideologii romantycznej tworzyły całość ewidentnie reakcyjną. Pozwalały one na odrzucenie idei rewolucyjnych i na uzasadnienie walorów ancien regime’u.