Student Prawa

-        Edykty urzędników (ius honorarium)

*  leges rzadko zajmowały się prawem prywatnym

*  wraz z rozwojem i ekspansją państwa tworzono urzędników mających kompetencje do tworzenia prawa. Najważniejsi z nich to pretor miejski (od 367 r p.n.e.), pretor dla peregrynów (od 242 r p.n.e.).

*  pretor obejmując urząd ogłaszał swój edykt (edictum pepertuum) i choć teoretycznie nie był związany przepisami edyktu poprzednik, to w praktyce przejmowano przepisy, które się sprawdziły, uzupełniając je i zmieniając w miarę potrzeby.

*  od czasu lex Cornelia de edictis (67 r p.n.e.) pretorzy byli związani swoim edyktem

*  W odniesieniu do ius civile prawo pretorskie spełniało trzy funkcje:

→     adiuvere – wspomagać realizację ius civile, np. ogłaszał sposób objęcia spadku przez heres extraneus.

→     supplere – uzupełniać ius civile, np. udzielenie skargi tym stosunkom, które powstały wraz z rozwojem obrotu gospodarczego, a nie były uwzględnione przez ius civile.

→     corrigere – poprawiać niesłuszne zdaniem pretora normy ius civile, np. nowy porządek dziedziczenia, exceptio w przypadku dolus i metus.

-        Wpływ jurystów na rozwój i doskonalenie prawa

*  nie były jeszcze źródłami prawa, to jednak pretorzy i inni urzędnicy, sami nie będąc często prawnikami, opierali się na radach i wskazówkach jurystów

*  juryści (zwani później veteres) zajmowali się działalnością praktyczną, którą Cycero określił:

→     cavere – układnie formularzy aktów prawnych, np. cautio Muciana, stipulatio Aquiliana.

→     agere – udzielanie pomocy stronom w toczącym się procesie, układanie formularzy procesowych.

→     respondere – udzielanie porad prawnych tak sędziom, magistraturom jak i osobom prywatnym. Ten rodzaj działalności nabrał z czasem ogromnego znaczenia.

*  Sextus Aelius Catus – uważany za twórcę jurysprudencji jako nauki; autor Tripertita – spisane ok. 200 r p.n.e. – składało się z 3 części – tekst ustawy XII tablic, interpretacja ustawy, formuły legis actiones.

*  w II w p.n.e. – Manlius Manilius, Marcus Iunius Brutus i Publius Macius Scaevola → dali podstawy prawu cywilnemu

*  w I w p.n.e. – pierwsze próby systematyzacji prawa

*  pod koniec okresu przedklasycznego – Marcius Quintus Scaevola → autor dzieła Ius civile (pierwsze systematyczne ujęcie ius civile), autor cautio Muciana. Jego uczeń – Aquilius Gallus – twórca actio doli i stipulatio Aquiliana. Servius Sulpicius Rufus – autor pierwszego komentarzu do edyktu, autor licznych responsa.