Student Prawa

a)    Robert Owen ( 1771 – 1858 ) reprezentował ideologię socjalizmu

utopijnego w Anglii. Był znanym pisarzem, działaczem politycznym, pionierem ruchu spółdzielczego. Zabiegał o rozszerzenie ustawodawstwa fabrycznego, mającego chronić In Teresy robotników. Swoje ideały usiłował – bez większego powodzenia – wcielać w życie na terenie Stanów Zjednoczonych oraz Francji. Najważniejszą jego rozprawą jest pt. Nowy pogląd na społeczeństwo, czyli rozprawa o kształceniu charakteru ( 1813 – 1814 ).

Jako filozof nawiązywał Owen do francuskich materialistów XVIII stulecia. Wpływ poglądów Helwecjusza i Holbacha widoczny był w jego teorii człowieka i koncepcji historiozoficznej. Podobnie jak oni głosił, że człowiek jest wytworem środowiska, że można go zmienić, zmieniając jednocześnie otoczenie. A zatem – dowodził – jeżeli ludzie są źli, jeżeli popełniają przestępstwa, to winien jest temu ustrój społeczny, w którym żyją i działają.

Z zasady tej wysuwał swoistą koncepcję szczęścia ludzkiego, oparta na zasadzie utylitaryzmu Benthama, z której jednak wyprowadzał odmienne wnioski. Twierdził mianowicie, że środowisko społeczne sprawia, iż walka o szczęście w istniejących warunkach prowadzi do zapewnienia pomyślności kosztem innych ludzi i wobec tego należy tak przebudować środowisko, wychowanie i życie ludzi, aby wpoić im przeświadczenie, że szczęście każdego może być zapewnione tylko w takim stopniu, w jakim wzrasta szczęście innych.

Tak pojęty utylitaryzm pozwolił Owenowi ostro wystąpić przeciwko burżuazyjnym ekonomistom udowadniającym, że ustrój kapitalistyczny jest zgodny z naturą i rozumem. Owen przekonywał, iż społeczeństwo kapitalistyczne jest równie niedoskonałe jak ustrój stanowy i podobnie jak feudalizm jest przejściowym etapem rozwoju ludzkości. Należy dążyć do zniesienia podziałów klasowych, należy ustanowić społeczną równość między ludźmi. Z wielką pasją demaskował Owen kapitalistyczny wyzysk; poddawał głębokiej krytyce wszystkie jego słabości: własność prywatną, strukturę klasową, podział pracy, panowanie konkurencji, rosnące ubożenie robotników.

Krytyka kapitalizmu była u Owena jeszcze mocniejsza niż u jego francuskich poprzedników. Wniósł on do tej krytyki niemało elementów nowych. Równocześnie jednak powtarzał ich błędy, kiedy przechodził do konstruowania własnego programu pozytywnego. Opowiadał się za stworzeniem ustroju Komunistycznego. Twierdził, że społeczne władanie środkami produkcji zapewni najlepszą organizację społeczeństwa, społeczeństwa, w którym zapanuje wolność i sprawiedliwość. Pragnął scentralizować ogólne zarządzenia produkcją, podziałem i zatrudnieniem. Uważał, że sprawa wychowania i kształcenia powinna się znaleźć w ręku państwa. Podstawową formą społeczną miały być organizacje handlowo – bankowe, bazy sprawiedliwej wymiany; przypadałoby im w udziale kontynuowanie działalności robotniczych spółdzielni w sferze produkcji. Właśnie te spółdzielnie , ujęte w organizacyjną sieć ogólnokrajową, miały stanowić podstawę przyszłego ustroju.

Podobnie jak Saint – Kimon czy Fourier, uważał Owen, że proces przeobrażenia stosunków społecznych w kierunku komunistycznym nie może być dokonywany drogą przemocy. Środkiem do celu miała być siła przekonywania i dobry przykład. Owen ślepo wierzył w dobrodziejstwo eksperymentu – tylko udany eksperyment gospodarczy może sprawić, że droga do komunizmu stanie się drogą całego społeczeństwa.