Student Prawa

1. Twórcą i głównym teoretykiem rewizjonizmu był

przywódca prawego skrzydła socjaldemokracji niemieckiej Eduard Bernstein ( 1850 – 1932). Występował z postulatem rewizji marksizmu: poddawał krytyce marksowską teorię rewolucji, wypowiadał się przeciwko idei dyktatury proletariatu, zalecał partii prowadzenie przede wszystkim działalności reformatorskiej. W trzy lata później w 1899 r. w Stuttgarcie Bernstein wydał książkę pt. Zasady socjalizmu i zadania socjaldemokracji, zawierającą pełny wykład jego doktryny.

Punktem wyjścia w doktrynie Bernsteina była krytyka ( „rewizja” ) zasadniczych założeń teorii marksowskiej. Bernstein uważał, że marksistowska prognoza rozwoju społecznego okazała się niesłuszna w ocenie czasu niezbędnego dla osiągnięcia ustroju socjalistycznego.

Uzasadniając swe stanowisko Bernstei odwoływał się do rzeczywistości społecznej i wskazywał, że rozwój formacji kapitalistycznej przynosi wzrost zamożności społeczeństwa. Rośnie ogólna liczba osób zamożnych, a przede wszystkim rozrastają się tzw. Klasy średnie. Rozwój masowej produkcji kapitalistycznej pociąga za sobą także wzrost standardu życiowego mas robotniczych.

Obserwacje te stały się podstawą daleko idących wniosków teoretycznych. Skoro bowiem dokonuje się wzrost płacy robotniczej i skoro ten wzrost jest uzależniony od siły proletariatu w walce z burżuazją, to w następstwie realizacji żądań ekonomicznych ruchu robotniczego może dojść do takiej sytuacji w której płaca robocza będzie równa całej nowo wytworzonej przez robotnika wartości. Oznacza to, że mogą – zdaniem Bernsteina – zaistnieć warunki, kiedy wzrost płacy roboczej doprowadzi do wydatnego ograniczenia, a nawet do całkowitej eliminacji kapitalistycznego wyzysku jeszcze w ramach ustroju kapitalistycznego. Teza o możliwości likwidacji wyzysku w ustroju kapitalistycznym stanowiła –jak widać – rewizję samego jądra teorii Marksa.

Rozpatrując stosunki społeczne schyłku XIX stulecia Bernstein wskazywał ponadto, że sfera politycznych przywilejów burżuazji systematycznie się kurczy, umacnia natomiast postępowa tendencja, polegająca na demokratyzacji burżuazyjnego systemu sprawowania władzy. Tendencja ta przekonywał – jest wymierzona także przeciwko kapitalistycznemu wyzyskowi i w swych następstwach musi spowodować jego ograniczenie, zapewniając tym samym coraz większe wpływy polityczne klasie robotniczej. Oba wymienione czynniki wzrost standardu życia i demokratyzacji burżuazyjnego systemu politycznego, prowadzą do złagodzenia walki klasowej.

W teoretycznym systemie Bernsteina była zawarta ogólna wizja przyszłego ustroju socjalistycznego. Bernstein przypisywał dużą wagę do sprawy zniesienia produkcji towarowej i stosunków pieniężnych. pieniężnych myśl jego poglądów, proporcjonalny do nakładów pracy podział dóbr materialnych będzie się dokonywał za pomocą bezpłatnego użytkowania. W ten sposób dochodził Bernstein do głównej swej konstatacji, brzmiała ona: stopniowa likwidacja kapitalistycznego wyzysku w połączeniu z rozbudową pierwiastków socjalistycznych doprowadzi do przekształcenia kapitalizmu w socjalizm bez konieczności gwałtownego przewrotu. Kapitalizm wrośnie w socjalizm bez rewolucyjnych wstrząsów.

Określona wizja społecznego rozwoju ukształtowała strategię działania Bernsteina i jego popleczników. Strategia ta powinna polegać na umacnianiu i rozwijaniu socjalistycznych pierwiastków w łonie ustroju kapitalistycznego. Ruch robotniczy powinien skoncentrować całą swą uwagę na walce wyborczej o miejsca w parlamencie i mandaty w samorządzie terytorialnym. Natomiast w dziedzinie ekonomicznej partia socjalistyczna powinna dążyć do polepszenia warunków pracy i podniesienia stopy życiowej mas pracujących.

Perspektywie reformistycznej drogi wrastania kapitalizmu w socjalizm podporządkował Bernstein swój stosunek do postaw marksistowskiej filozofii. Odrzucał marksowską dialektykę; utożsamiał ją – nie bezpodstawnie – z dialektyką Hegla i uważał za przeżytek heglizmu.