Student Prawa

Idea supremacji władzy duchownej w świecie oraz jej doktrynalna konsekwencja:

prymat w sferze praw świeckich, świeckich więc i w sprawach polityki oraz instytucji politycznych, napotkała oczywiście zacięty opór. Trzeba podkreślić, że różnice polityczne między feudałami duchownymi a świeckimi nie prowadziły na ogół do naruszenia podstawowych zasad ustroju społecznego i gospodarczego. Nie naruszały też – najczęściej – prymatu światopoglądu chrześcijańskiego. Wrogość wobec papiestwa była przez długie wieku wrogością wobec przeciwnika – konkurenta do władzy

Potrzeby ekonomiczne rodziły postęp nauki. Badania naukowe zaś prowadziły

do odkrywania prawd, które nie dawały się pogodzić z prawdami objawionymi i niedwuznacznie je podważały. Kościół bronił swych pozycji. Kierując się zdrowym rozsądkiem, zmieniał akcenty w swej doktrynie, przystosowywał ją do zmieniającej się rzeczywistości. Najbardziej pełnym wyrazem elastyczności ideologii papalnej była synteza Tomasza z Akwenu z drugiej połowy XIII stulecia. Tomizm dowodził dużych możliwości adaptacyjnych średniowiecznej nauki o państwie i społeczeństwie kościoła, ale był on zarazem świadectwem głębokiego konserwatyzmu tej nauki i jej niechęci do zmian. Do samego końca wieków średnich kościół stał na straży nie tylko swych politycznych, doczesnych aspiracji, ale też uzasadniał powoływanie coraz to nowych środków, mających na celu urzeczywistnienie owych ziemskich ambicji. Do końca zresztą nie był w tej walce osamotniony.

Wszystko to nie było oczywiście w stanie powstrzymać kryzysu uniwersalnych

potęg średniowiecza. W XIV w. kryzys ten objął już wszystkie dziedziny życia i niemal wszystkie składniki świadomości. Zaznaczył się nowymi prądami w sferze gospodarki i zmianami w układach społecznych. Spotęgowała go nowa geografia polityczna Europy, ujawniającej nowe siły, odrzucającej zasadę uznania zwierzchności papieskiej i cesarskiej, demaskującej zmurszałe struktury wieków średnich.