Student Prawa

a)      przesłanki historyczne:

-          w XVII wieku w Anglii można było zaobserwować istotne zmiany w obrazie społeczeństwa

-          ograniczono wpływy arystokracji, do głosu zaczęła dochodzić średnia szlachta i mieszczaństwo

-          zrealizowano mieszczański program reformy kościoła

-          pojawiła się rewolucja przemysłowa (gwałtowny wzrost produkcji przemysłowej wymusił nowe podejście do gospodarki rynkowej)

-          pomimo wszystkich tych zmian państwo nadal pozostawało feudalne (nasiliły się nawet próby angielskich królów do urzeczywistnienia absolutyzmu)

-          występowała niekorzystna, bo oparta na arystokracji, struktura rządów, która skutecznie hamowała rozwój procesów wczesnokapitalistycznych – to z kolei prowadziło do konfliktów społecznych

-          skompromitowane rządy absolutyzmu monarszego doprowadziły do wielkiej rebelii (bunt burżuazji i nowej szlachty popierany przez lud, czyli miejskie pospólstwo i chłopów – rewolucja Cromwella)

b)      w XVII-wiecznej Anglii występowały mnogości ideowe, będące odbiciem różnic interesów partnerów biorących udział w rewolucji:

1)      program rojalistów:

-          był to program zwolenników królewskich i samego króla

-          autorem wielu traktatów tego programu był sam Jakub I, uważał on, że:

~    władza królewska opiera się na bożych prawach królów

~    źródłem absolutyzmu jest odwieczne prawo bożej natury

~    król jest źródłem wszelkiego prawa

-          inny teoretyk absolutyzmu monarszego – Robert Fihner, twierdził:

~    król, niczym ojciec nad swoimi dziećmi, ma władzę nad swoimi poddanymi

~    władza królewska jest starsza od parlamentu, bo ma swoje podstawy w ustawach Wilhelma Zdobywcy

-          program rojalistów nie był doktryną spójną, jego kontynuatorem był Thomas Hobbes

2)      independenci:

Independenci wywodzili się z jednego z dwóch nurtów reprezentowanych w parlamencie obradującym w latach 1640-1653. Oba nurty (drugi to nurt prezbiteriański) były związane z programem zreformowanego Kościoła, tzw. purytanizmem, wrogim do katolicyzmu i anglikanizmu.

• poglądy purytan:

-          krytykowali oba Kościoły za rozpustę, lenistwo, rozrzutność, nadmierny luksus, potępiali zbyt dużą liczbę świąt

-          wysoko cenili przedsiębiorczość, energię, ekonomiczny sukces (bieda to efekt lenistwa)

To właśnie w purytanizmie doszło do wyodrębnienia dwóch nurtów: prezbiteriańskiego i independenckiego.

• poglądy prezbiterian:

-          reprezentowali oni prawicę (wielka burżuazja miejska i wiejska)

-          ich program polityczny był jednak skromny (w parlamencie posiadali przewagę do 1648 r.)

-          popierali „umiarkowaną” monarchię (przeciwstawiali się absolutyzmowi), współpracującą z parlamentem

-          popierali głównie ekonomiczną politykę wielkiej burżuazji, narażając się na opór ludu

• poglądy independentów:

-          reprezentowali oni raczej aspiracje średniej burżuazji i nowej szlachty

-          uważali, że monarchia jest najgorszą formą rządów (głosili, że król jest „niższy” od ustawy, tak jak ta jest „niższa” od parlamentu)

-          ich literatura usprawiedliwiała m.in. królobójstwo (ścięcie Karola I)

-          uważali, że dla przywrócenia porządku można zawiesić normalną praworządność

-          independenci nie przyjmowali zasady suwerenności ludu, ale oczywiście tolerowali umowę społeczną, która nakładała jednak na lud pewne obowiązki

-          jedynie „magistratura” ma prawo oporu wobec tyranii

-          głosili, że jedynym suwerenem jest parlament (stoi ponad ustawą), w którym decyduje większość

-          potępiali ideę tyranii gminu

-          twierdzili, że parlament dzieli swoją suwerenność jedynie z Lordem protektorem (połączenie suwerenności parlamentu z dyktaturą jednostki w ramach ustroju republikańskiego – Cromwell)

-          popierali cenzus majątkowy, jako podstawę możliwości wyboru na reprezentanta narodu (równość podziału mandatów w Izbie Gmin była sprzężona z ideą proporcjonalności – ich podział uzależniony był od wysokości ciężarów ponoszonych przez dany okręg wyborczy na rzecz państwa)

-          popierali nietykalność własności i wolność bogacenia się

-          w poglądach independentów tkwiły pierwsze podstawowe zasady nowożytnego mieszczańskiego liberalizmu

3)      Milton: wielki poeta, independencki działacz i pisarz polityczny (wykraczał jednak poza independencką doktrynę). Początkowo żywo popierał idee independentów, z czasem jednak odrzucił ich tezę, gdy w miarę czasu słabły ich prodemokratyczne nuty.

• poglądy Miltona:

-          popierał ideę umowy społecznej (władza suwerenna nie należy do parlamentu, ale do ludu – narodu)

-          bronił republikę, jako rządy równości i sprawiedliwości

-          uważał, że władzę oczywiście powinni sprawować godni reprezentanci, którzy nie otrzymywaliby suwerenności (ta pozostawała przecież przy narodzie)

-          parlament powinien być rozumnym wykonawcą woli narodu

-          jako racjonalista popierał pełną swobodę słowa i druku (zwolennik tolerancji)

-          potępiał nietolerancyjną politykę independentów wobec lewicy lewellerskiej i diggerskiej.

Lewellerzy i Diggerzy. Winstanley: