Student Prawa

Organizatorem wojny przeciwko tyranii był tzw. Długi Parlament, obradujący w latach 1640 – 1653 . Stanowił on centrum rewolucji. Ale członkowie parlamentu reprezentowali różne postawy i orientacje. Istniały co najmniej dwa nurty: prezbiteriański i independencki, oba związane z programem zreformowanego kościoła, tzw. purytanizmem, wrogim zarówno w stosunku do kościoła katolickiego, jak i do anglikańskiego. Purytanie krytykowali jednych i drugich za rozpustę, lenistwo i rozrzutność; występowali przeciwko luksusowi, rozrywkom, nadmiernej liczbie świąt. Wysoko cenili natomiast przedsiębiorczość, energię, ekonomiczny sukces, biedę traktując jako efekt lenistwa i braku zmysłu oszczędności. Podtekstem była krytyka pasożytnictwa szlachty i dworu. Ale w Długim parlamencie chodziło nie tylko i nie tyle o różnice religijne. Podział purytanów na nurt prezbiteriański i independencki pokrywał się z grubsza z podziałem społecznym w kościele purytańskim.

Prezbiterianie reprezentowali prawicę – była to wielka burżuazja miejska i wiejska. Natomiast nurt independencki wyrażał aspiracje raczej średniej burżuazji, nowszej szlachty, a początkowo też drobnych posiadaczy. Aż do 1648 r. przewaga należała do prezbiterianów. Ich program polityczny był jednak bardzo skromny. Prawda, że nie życzyli sobie absolutyzmu Karola I, ale nie mieli nic przeciwko monarchii „umiarkowanej”. Szukali też możliwości porozumienia z królem i gotowi byli uwolnić go z więzienia w 1648 r. w zmian za uznanie zwierzchności parlamentu. Polityka ekonomiczna prezbiterianów przynosiła spore zyski burżuazji i właśnie dlatego budziła niezadowolenie nie tylko ludu, ale także independenckiej lewicy. W grudniu 1648 r. independenci mający poważne wsparcie w szeregach armii, dokonali zamachu stanu i oczyścili parlament z prezbiterianów. Wojna domowa wyraźnie się zaostrzyła, a nastroje uległy w czasie rządów independenckich radykalizacji. Program independentów przechodziły zresztą swoistą ewolucję, na co wpływały zarówno wydarzenia polityczne ( w tym na pierwszym miejscu wzburzenie mas ), jak i niejednolitość szeregów partyjnych.

Independenci dokończyli dzieła ideowego rozgromienia absolutyzmu królewskiego. Monarchia jest najgorszą formą rządów. Władza monarchiczna to uzurpacja władzy należnej reprezentacji narodu, dokonana przez Wilhelma Zdobywcę po bitwie pod Kastings. Karol I jest tyranem, władcą nielegalnym. Król jest niższy od ustawy, tak jak ta od parlamentu. Po ścięciu Karola literatura obozu independentów uzasadniała królobójstwo, opierając się m.in. na pismach francuskich monarchomachów. Sięgano też do argumentu, że fizyczne rozprawianie się z tyranem było podyktowane respektem dla praw fundamentalnych oraz koniecznością ocalenia ludu. Dla obrony ludu i wyższych zasad można zawiesić normalną praworządność, po to właśnie, by stworzyć należyte warunki dla jej działania.

Independenci nie przyjęli jednak zasady suwerenności ludu. Powoływali się na umowę społeczną, która również na lud nakładała obowiązek szanowania wielu zasad. Prawo do oporu przeciwko tyranowi przyznawali tylko „magistraturze”. Suwerenem jest parlament: stoi on ponad ustawą. Władza ustawodawcza, która wydaje ustawy, nie może być związana przez nikogo prawem, poza naturą i celem jej własnej konstytucji. Zgoda obywateli nie jest zresztą dla prawidłowego funkcjonowania rządnego państwa; wystarczy wola największej części narodu, a ta skupia się w parlamencie. Tyrania gminu byłaby gorsza nawet od tyranii Stuartów. Jeszcze w 1653 r. , a więc już w okresie rządów Cromwella, głoszono, że najwyższa władza ustawodawcza spoczywa w jednej osobie i w ludzie zebranym w parlamencie. Ale było to również istotne novum. Lud jest reprezentowany przez parlament, ale parlament dzieli władzę suwerenną z lordem protektora. Stanowiło to pogodzenie zasady suwerenności parlamentu z dyktaturą jednostki w ramach ustroju republikańskiego.

Suwerenny parlament, reprezentant „ludu”  miał być kompletowany według cenzusu majątkowego. Logicznym następstwem było hasło wolności bogacenia się dla posiadaczy  oraz kategoryczna obrona nietykalności prawnej własności. Tkwiły w poglądach independentów pierwsze podstawowe zasady nowożytnego mieszczańskie liberalizmu.