Student Prawa

Jakie przepisy prawa cywilnego nie pozwalają utrzymać kategorycznej tezy, że nasciturus nie ma zdolności prawnej?

- Art. 927. §2.- dziecko poczęte w chwili otwarcia spadku może być spadkobiercą jeśli urodzi się żywe.

- Art. 972.- przepisy stosuje się do zapisu- można dokonać zapisu na rzecz dziecka poczętego nie narodzonego,

- Art. 75. kro- można uznać dziecko poczęte nie narodzone za zgodą matki

- Art. 142 kro- forma alimentów dla dziecko poczętego nie narodzonego,

„Jeżeli ojcostwo mężczyzny nie będącego mężem matki zostało

uwiarygodnione, matka może żądać, ażeby mężczyzna ten jeszcze

przed urodzeniem się dziecka wyłożył odpowiednią sumę pieniężną

na koszty utrzymania dziecka przez pierwsze 3 miesiące po urodzeniu”

- Art. 182 kro- curator ventris- dla dziecka poczętego nie narodzonego można ustanowić kuratora, jeśli jest to konieczne; kuratela ustaje z chwilą urodzenia się dziecka

Sytuacja nasciturusa jest określona głównie dzięki orzecznictwu sądowemu. Linia orzecznictwa rozwijała się w kierunku korzystnym dla dziecka poczętego nienarodzonego.

1)    Zanim dziecko się urodziło zmarł wcześniej ojciec w wyniku wypadku- czy dziecko będzie miało możliwość domagać się odszkodowania?

SN w 1962 r. stwierdził, że z punktu widzenia humanizmu dziecko poczęte, które urodzi się żywe należy traktować jako narodzone w chwili śmierci ojca.

W 1971- dziecku poczętemu, które urodziło się po śmierci ojca, należy się odszkodowanie od odpowiedzialnego za śmierć ojca.

2) gdy dziecko urodziło się z wadami z powodu negatywnego oddziaływania na matkę ciężarną ( np. warunki pracy )- czy przysługuje mu odszkodowanie przeciwko odpowiadającemu za te oddziaływania.

SN 1967 orzekł- wyrządzony ciężarnej czyn niedozwolony, który spowodował wady płodu jest traktowany jako czyn przeciwko dziecku, jeśli urodzi się ono żywe i przysługuje temu dziecku roszczenie o odszkodowanie, renta.

Istotna jest kwestia ustalenia związku przyczynowo- skutkowego. Poważną rolę odgrywa biegły lekarz, musi stwierdzić, czy te czynniki miały negatywny wpływ na rozwój płodu. Gorzej, jeśli opinia brzmi "nie można tego wykluczyć".

3) wskazanie dziecka jako beneficjenta pewnych umów.

Orzeczenie z 1971: przy ubezpieczeniu może być brane pod uwagę dziecko nawet nie narodzone- jeśli było poczęte w chwili zajścia wypadku ubezpieczeniowego, należy się odszkodowanie.

Orzeczenie NSA: dziecko poczęte może być obdarowane, jeśli darowizna ma na celu zabezpieczenie przyszłych jego interesów ( w sprawie chodziło o podatek- ojciec dziecka nie był osobą bliską matce, a to oznaczało wyższy podatek, tak więc matka twierdziła, że nie dla niej, ale dla dziecka, które dla ojca jest osobą najbliższą ).

W doktrynie wykształciły się trzy zasadnicze stanowiska:

a) prof. Jerzy Ignatowicz: upoważnia to do obrony tezy, że prawo polskie przyjmuje rzymską zasadę NASCITURUS PRO IAM NATO HABETUR QUOTIENS DE COMMODIS EIUS AGITUR- nasciturus traktowany jest jako narodzony, kiedy jest to dla niego korzystne,

b) prof. Radwański, prof. Grzybowski- we wszystkich przepisach nie chodzi o zdolność prawną nasciturusa- przepisy traktują o przyszłych prawach dziecka,

c) dziecko poczęte nienarodzone ma zdolność prawną ograniczoną i warunkową. Prof. Szpunar i prof. Wolter twierdzili, że nasciturus ma zdolność prawną pod warunkiem, że urodzi się żywe (warunek zawieszający). Prof. Walaszek uważał, że dziecko poczęte nie narodzone ma zdolność prawną, traci ją jeśli przyjdzie na świat martwe

(warunek rozwiązujący)

16.03.1993 weszła w życie ustawa antyaborcyjna ( Ustawa o planowaniu rodziny, ochronie płodu ludzkiego i warunkach dopuszczalności przerywania ciąży ). Wprowadzono do Art. 8 dopisano §2: "Zdolność prawną ma również dziecko poczęte, jednakże prawa i zobowiązania nabywa pod warunkiem, że urodzi się żywe". Mogło to jednak spowodować, że dziecko urodzi się dłużnikiem. Zamiast poprawić sytuację nasciturusa pogorszono ją. Dodano też Art. 446¹ - "z chwilą urodzenia dziecko może żądać naprawienia szkód doznanych przed urodzeniem".

Zmiany te nie obowiązywały długo; ustawa z 30.VIII.1996r.

Skreślono art. 8 §2. W art. 446¹ dopisano "dziecko nie może dochodzić tych roszczeń w stosunku do matki". Wprowadzono bowiem dopuszczalność aborcji- a co jeśli matka chciała przeprowadzić aborcję, a lekarz ją źle przeprowadził i spowodował uszkodzenie płodu?.

18.12.1997 w sprawie orzekł TK, uznał to sformułowanie za sprzeczne i zdanie to zostało skreślone.

Nadal więc sytuacja prawna nasciturusa nie jest wyjaśniona. Niewyobrażalne jest jednak, aby SN pozbawił zdolności prawnej nasciturusa, gdy chodzi o jego korzyść.

Musimy wyróżnić dwie sytuacje:

a) Art. 446¹ dotyczy naprawienie SZKÓD PRENATALNYCH- takich, które powstały przed urodzeniem się dziecka. Coraz głośniej podnosi się potrzebę ochrony dziecka w przypadku, gdy urodziło się z wadami wrodzonymi ( genetycznymi ) lub urodziło się niechciane ( I. Justyński: "Odpowiedzialność za szkodę związaną z poczęciem dzieci" ). Jeśli rodzice czynili starania, żeby nie mieć dziecka, kobieta poddała się zabiegowi sterylizacji, brała środki antykoncepcyjne, a mimo to poczęło się dziecko, to w orzecznictwie zachodnim przyjmuje się, iż za szkodę ( urodzenie się dziecka! ) odpowiada lekarz lub farmaceuta. Współżycie płciowe rodziców traktuje się jako przyczynę szkody.

b) Sytuacje gdy dziecko jest genetycznie uszkodzone. Kazus: matka dziecka urodziła dziecko upośledzone. Będąc w drugiej ciąży domagała się badań prenatalnych- wymusiła je i wtedy potwierdzono, iż płód jest uszkodzony i jest ten sam rodzaj wady wrodzonej jak u dziecka pierwszego, ale na aborcję było już za późno. Jest to coś innego niż stan, o którym mówi art. 446^1. Tam chodzi o poczęte zdrowe dziecko- czyjeś działanie powoduje jego upośledzenie po poczęciu, a tutaj mowa jest o dziecko upośledzonym od momentu poczęcia ). Powstaje więc alternatywa:

- usunięcie ciąży,

- urodzenia upośledzonego dziecka.

Nie miejsce tu rozwodzić się, co jest lepsze, bo tym zajmuje się filozofia. W każdym razie rodzice dziecka upośledzonego ponoszą szkodę w postaci większych wydatków. Matka musi w całości poświęcić się dziecku, co przekreśla jej karierę zawodową. Wysokość szkody= koszty utrzymania dziecka chorego- hipotetyczne koszty utrzymania dziecka zdrowego. Odszkodowanie wiąże się jednak z trudnym zagadnieniem, czy dziecko chciałoby istnieć? Jeśli prawo polskie przewiduje możliwość usunięcia ciąży, to zakład opieki zdrowotnej powinien ponieść odpowiedzialność, jeśli nie skierowano kobiety na badania prenatalne w odpowiednim czasie.