Student Prawa

Pozycja ustrojowa prezydenta wyznaczana jest przez zasadę podziału władz i określenie tego urzędu jako jednego z członów władzy wykonawczej → wyznacza ją 6 podstawowych zasad:

* zasada dualizmu – odrębne działanie Prezydenta i rządu, czemu daje wyraz min. systematyka Konstytucji, a domniemanie kompetencyjne w sprawach polityki państwa przysługuje RM, która jest powiązana z Sejmem personalnie i politycznie, a z prezydentem w ograniczonym stopniu;

* funkcja arbitra (czuwanie nad konstytucyjną ciągłością państwa i interweniowanie w razie zakłóceń stosunków Sejm-RM) jako element zracjonalizowania systemu parlamentarnego;

* wybór przez Naród, co umacnia pozycję prezydenta jako arbitra;

* kadencyjność (art. 127 ust. 2 – 5 lat i jedna reelekcja);

* niezależność w wykonywaniu konstytucyjnych zadań i kompetencji daje mu konstrukcja odpowiedzialności (brak odpowiedzialności politycznej, a jedynie konstytucyjna za naruszenie prawa), choć ograniczona przez instytucję kontrasygnaty;

* gwarancją niezależności jest też niepołączność (incompatibilitas) – art. 132 – nie może piastować żadnego innego urzędu ani pełnić żadnej funkcji publicznej, z wyjątkiem tych, które są związane ze sprawowanych urzędem → nie oznacza to wymogu apolityczności;

– zadania prezydenta wyznacza art. 126 – jest najwyższym przedstawicielem RP i gwarantem ciągłości władzy państwowej, oraz czuwa nad przestrzeganiem Konstytucji, stoi na straży suwerenności i bezpieczeństwa państwa oraz nienaruszalności i niepodzielności jego terytorium;

* nie jest to katalog wyczerpujący, a jedynie wartości najważniejsze, o czym świadczy całokształt postanowień konstytucyjnych dot. prezydenta, a szczególnie art. 144 ust. 2 zawierający prerogatywy;

* art. 126 ust. 3 rozstrzyga czy z w/w zadań można wyinterpretować środki działania, nawet jeśli nie są wyraźnie przyznane stanowiąc, że wykonuje powyższe zadania w zakresie i na zasadach określonych w Konstytucji i ustawach;

* wymienienie wartości, na których straży ma stać prezydent – suwerenność, integralność, bezpieczeństwo wewnętrzne i zewnętrzne – ma 2 funkcje:

→ subiektywną – art. 126 nakłada na prezydenta szczególną odpowiedzialność za ochronę tych wartości;

→ obiektywną – art. 126 to przyznanie tym wartościom rangi konstytucyjnej, więc zobowiązanie każdego adresata do ich poszanowania i przestrzegania;

* czuwanie nad przestrzeganiem Konstytucji to zobowiązanie do obserwowania pod tym kątem organów władzy państwowej, ale ostateczna decyzja w tej sprawie należy do władzy sądowniczej;

* zagwarantowanie ciągłości władzy państwowej to nadanie prezydentowi funkcji arbitra (nawiązanie do fr. K. z 1958 r.) i zobowiązanie do takiego wykorzystywania swoich kompetencji do ochrony tej ciągłości;

 

WYBORY PREZYDENTA I JEGO MANDAT

– wybierany przez Naród – co jest niespójne z uregulowaniami dot. kompetencji prezydenta, ale jest wynikiem historycznych uwarunkowań;

– wybory 4-roprzymiotnikowe:

* powszechne – czynne – jak do Sejmu, bierne – od 35 lat;

* równe – aspekt formalny, a aspekt materialny nie ma znaczenia, gdyż jest tylko jeden mandat, więc cały kraj jest jednym okręgiem wyborczym;

* bezpośrednie;

* w głosowaniu tajnym;

ORGANIZACJA WYBORÓW

– zarządzenia wyborów dokonuje Marszałek Sejmu na dzień pomiędzy 100-75 dniem przed końcem kadencji, tak by wybory zakończyły się przed końcem kadencji i by pozostał jeszcze czas na wypowiedzenie się przez SN;

* w razie przedterminowego opróżnienia urzędu → Marszałek Sejmu zarządza w ciągu 14 dni od opróżnienia, na dzień najpóźniej 60 od daty zarządzenia;

* w razie wprowadzenia jednego ze stanów nadzwyczajnych wybory mogą być dopiero 90 dni po zakończeniu;

– bierne prawo wyborcze – mający pełne prawa wyborcze i najpóźniej w dniu wyborów 35 lat, o ile nie był już prezydentem 2 kadencje. Można wielokrotnie kandydować;

– zgłaszanie kandydatów – przez min. 100.000 wyborców;

– większość bezwzględna, a II tura w ciągu 14 dni po I turze, a jeśli jeden z kandydatów wycofa się, umrze, lub utraci prawo wybieralności to odracza się o kolejne 14 dni;

– weryfikacja ważności wyborów przez SN, który ma na to 30 dni, co jest czasem zbyt krótkim, ale brak orzeczenia do czasu zakończenia kadencji urzędującego prezydenta nie powoduje zakazu objęcia urzędu, skoro w art. 131 ust. 2 pkt. 3 jedną z przyczyn nieważności wyborów jest stwierdzenie nieważności wyborów;

OBJĘCIE URZĘDU

– po złożeniu przysięgi przed ZN, powinno się odbyć ostatniego dnia kadencji poprzedniego;

– w praktyce nowy prezydent wygłasza krótkie wystąpienie w formie orędzia przed ZN, które nie może być przedmiotem debaty;

– objęcie urzędu powoduje przekształcenie prezydenta-elekta w prezydenta urzędującego i rozpoczęcie kadencji;

STATUS PRAWNY

– niepołączność z żadnym innym urzędem lub funkcją publiczną, z wyjątkiem tych, które są związane ze sprawowaniem urzędu;

– podlega też rygorom ustawy o ograniczeniu prowadzenia działalności gospodarczej przez osoby pełniące funkcje publiczne, min. obowiązek składania do Pierwszego Prezesa SN oświadczeń majątkowych oraz o ewentualnej działalności gospodarczej współmałżonka;

– wynagrodzenie prezydenta i uprawnienia emerytalno-socjalne reguluje ustawa o wynagrodzeniu osób zajmujących kierownicze stanowiska państwowe oraz ustawa o uposażeniu byłego Prezydenta;

– wyłączona kognicja sądów powszechnych (tylko przed TS), ale konieczna uchwała ZN → immunitet formalny, całkowity, wzruszalny i nietrwały, dot. tylko odpowiedzialności karnej, więc cywilna nie jest wykluczona, ale nie za działania w ramach sprawowania urzędu;

– nie ma możliwości sądowego dochodzenia obietnic składanych w kampanii (uch. SN);

– nie ponosi odpowiedzialności parlamentarnej, a w razie odmiennej opcji politycznej prezydenta i większości parlamentarnej muszą wypracować sobie model współistnienia, co nazywa się cohabitation (z fr.);

– odpowiedzialność konstytucyjna za czyny, którymi w zakresie swojego urzędowania lub w związku z zajmowanym urzędem, naruszył Konstytucję lub inną ustawę (tzw. delikt konstytucyjny), za przestępstwo i przestępstwo skarbowe → na wniosek 140 członków ZN, rozpatrywany przez Komisję Odpowiedzialności Konstytucyjnej Sejmu, która przedstawia ZN stosowny wniosek → uchwała stawiająca prezydenta przed TS musi zapaść większością 2/3 ustawowej liczby członków ZN, a skutkiem tej uchwały jest też zawieszenie sprawowania urzędu przez Prezydenta i zastępowanie go przez Marszałka Sejmu. Jeśli TS stwierdzi winę, to po przeprowadzonym postępowaniu postanawia o złożeniu prezydenta z urzędu;

* w praktyce może nastąpić jedynie w przypadku poważnego kryzysu konstytucyjnego;

OPRÓŻNIENIE URZĘDU

– art. 131 ust. 2:

* śmierć prezydenta;

* zrzeczenie się urzędu – może w każdym czasie i skuteczny z chwilą złożenia;

* trwałej niezdolności do sprawowania urzędu ze względu na stan zdrowia uchwałą ZN większością 2/3 ustawowej liczby członków ZN;

* złożenie prezydenta z urzędu orzeczeniem TS;

* stwierdzenia nieważności wyboru Prezydenta lub z innych przyczyn nieobjęcia urzędu po wyborze;

– skutek opróżnienia – powstanie po stronie Marszałka Sejmu obowiązku zastępowania prezydenta, a gdy nie może wypełnić tych obowiązków zastępuje go Marszałek Senatu;

– osoba zastępująca prezydenta nie może jedynie zarządzić skrócenia kadencji sejmu, ale w praktyce powinien powstrzymać się od działań, niebędących załatwieniem sprawy niecierpiącej zwłoki;

– przejściowa niemożność sprawowania urzędu:

* ALBO zawiadamia o tym Prezydent Marszałka Sejmu, który go zastępuje (brak uregulowań dot. kolejnego zastępstwa);

* ALBO na wniosek Marszałka Sejmu stwierdza to TK i powierza tymczasowo obowiązku Marszałkowi;