Student Prawa

1. 1. Ius respondendi

-   źródłem prawa od czasu Augusta, który niektórym prawnikom udzielił ius respondendi ex auctoritate principis

*    tylko prawnicy osiedli w Rzymie

-   opinia takiego prawnika wiązała sędziego, który jedynie sprawdzał, czy stan faktyczny jest zgodny z opisanym

-   początkowo moc wiążąca tylko w przypadku danego procesu, ale uwzględniane je również w analogicznych sprawach.

-   stopniowo również responsa i questiones – dzieła prawników, nabrały znaczenia prawa powszechnie obowiązującego.

-   cesarz Hadrian postanowił, że w razie rozbieżności dwóch prawników sędzia może pójść, za którą strona chce.

-   prawnicy udzielali porad prawnych urzędnikom, pomagając w pisaniu ich edyktów, a także wchodzili w skład consilium principis (rady cesarskiej), pisząc projekty dekretów i reskryptów.

1. 2. Szkoły prawa i najwybitniejsi juryści

-   na początku pryncypatu powstały dwie szkoły.

1. Szkoła prokuliańska – założona przez Marcusa Antistiusa Labeo (propagator nowości w prawie, zwolennik republiki), nazwę wzięła od jego następcy – Proculusa

2. Szkoła sabiniańska – założona przez Gaiusa Ateiusa Capito (zwolennik władzy cesarskiej), nazwę wzięła od jego następcy – Masuriusa Sabinianusa.

-   różnice pomiędzy nimi były niewielkie, niektórzy uważają, że podstawowa różnica polegała na oparciu się przez Prokulianów na filozofii perypatetyckiej, a Sabinianów na stoickiej.

-   W II w n.e. wszyscy prawnicy związani byli z cesarze, więc różnice pomiędzy nimi zaczęły zanikać.

-   Do najwybitniejszych prawników tego okresu zaliczamy:

*    Celsusa → ius est ars boni et aequi

*    Salviusa Iulianus → autor edictum Salvianum, nova clausula Iuliani

*    Sextus Pomponius → autor min. Enchiridiona – historyczny rys prawodawstwa rzymskiego

*    Gaius → autor Instytucji i Res cottidiance

*    Aemilius Papinianus – II/III w n.e.; „książę rzymski jurystów”

*    Iulianus Paulus – III w n.e.

*    Domitius Ulpian – III w n.e.

*    Herennius Modestinus

-   questiones, responsa, disputiones, epistulae – zbiory kazuistycznych rozwiązań

-   intitutiones, regulae – podręczniki prawnicze

-   komentarze do ustaw, edyktów, dzieł prawników (np. de fideicomissis)

-   digesta – dzieła systematycznie ujmujące prawo

1. 3. Instytucje Gaiusa

-   zachowały się na palimpseście

-   składają się z 4 ksiąg – I – prawo dotyczące osób; II i III – prawo dotyczące rzeczy; IV – prawo dotyczące powództw.