Student Prawa

W sytuacji wzrastającej popularności awerroizmu, Kościół został niejako zmuszony do rewizji elementów tradycyjnej doktryny, które pozostawały w rażącej sprzeczności z postępem wiedzy teoretycznej i empirycznej. Twórcą nowej syntezy, opartej na arystotelesowskich założeniach, był Tomasz z Akwinu (1225-1274), dominikanin, z pochodzenia arystokrata.

• poglądy Tomasza z Akwinu:

-          rozumiał konieczność złagodzenia katolickiej tezy o nadrzędności papiestwa nad władzą świecką (podstawą papiestwa muszą być tezy elastyczne, dostosowane do realnej rzeczywistości)

-          jego tezy (pomimo mistycyzmu i scholastycznej powłoki) charakteryzowały się dużym realizmem w wyciąganiu wniosków z analizy rzeczywistości

-          uważał, że pomimo tego, iż cele człowieka są celami niebieskimi, wykraczającymi poza świat doczesny, to jednak waga spraw cielesnych jest ogromna

-          Bóg uczestniczy w porządku naturalnym, którego podmiotem jest społeczeństwo

-          nie podzielał pesymistycznej (katastroficznej) wizji świata św. Augustyna (odrzucał jakoby instytucje i konwencje społeczne były z gruntu złe)

-          jego realistyczne poglądy miały zasadniczy (stary) cel – zachować i wzmocnić prymat władzy duchowej nad świecką

-          Tomasz uważał, że pomiędzy prawdami nauki a wiary nie powinno być sprzeczności

-          zracjonalizował tradycyjną w Kościele teorię o boskim pochodzeniu władzy państwowej

-          władza państwowa (podobnie jak źródłem powstania społeczności ludzkiej jest ludzka natura) pochodzi tylko pośrednio od Stwórcy

-          Boska jest tylko sama zasada władzy, natomiast każdy konkretny ustrój tworzą ludzie

-          aprobował nierówność społeczną (hierarchia musi istnieć zawsze i wszędzie), jedni ludzie muszą być sługami innych, ponieważ są z natury gorsi

-          podział społeczeństwa zaproponowany przez Tomasza z Akwinu:

1)      optimales (połączeni w jedną grupę najwięksi feudałowie zarówno duchowni, jak i świeccy)

2)      populus honorabilis (ci, którzy nie są magnatami, ale posiadają majątek, pozwalający żyć z cudzej pracy)

3)      vilis populus (ci, którzy majątku nie posiadają)

-          jednym z podstawowych celów państwa jest utrzymanie pokoju i porządku

-          Tomasz aprobował utrzymanie własności prywatnej

-          na wzór rzymski wyróżniał dwa aspekty stosunku własnościowego:

1)      posiadanie (władztwo faktyczne powiązane z zamiarem zachowania rzeczy dla siebie)

2)      użytkowanie (władztwo faktyczne, ale pozbawione zamiaru zachowania rzeczy dla siebie)

-          właściciel jego zdaniem powinien przestrzegać nakazów Pisma Św. (połączenie argumentacji arystotelesowskiej z „komunizmem”)

-          Tomasz godził się na osiąganie zysków z handlu, byle ten był społecznie pożyteczny (np. odsetki od kapitału)

-          człowiek jego zdaniem hołubi dwom celom:

1)      ziemskim (podleganie władzy świeckiej)

2)      boskim (podległość władzy duchowej)

-          podzielał koncepcje Grzegorza VII

-          w kwestii ustroju państwa opowiadał się za monarchią, jednakże miał świadomość jej słabości (np. tyrania – definiował możliwości wystąpienia poddanych przeciwko „złemu” władcy)

-          mocno akcentował prymat Kościoła i papieża w państwie

-          opowiadał się „katowską” formą państwa, dzięki której możliwa będzie walka z heretykami (inkwizycja)

-          Tomasz uważał, że najważniejszym prawem jest prawo wieczne (lex aeterna – najwyższa mądrość boska)

-          odbiciem prawa boskiego jest prawo natury (człowiek rozumny jest w stanie pojąć co jest dobre, a co złe – podstawowymi zasadami tego prawa były nakazy etyczne)

-          prawo stanowione (pozytywne) przez kompetentną władzę państwową jest konkretyzacją prawa natury i nie można go naruszać (niezgodność prawa stanowionego z naturalnym upoważnia poddanych do nieposłuszeństwa)

-          idea tomistyczna sprawiedliwość „wtłaczała” w karby moralności chrześcijańskiej i doskonale uzupełniała ideę podporządkowania człowieka władzy duchowej

-          tomizm wywarł poważny wpływ na późniejszy rozwój katolickiej nauki o państwie, społeczeństwie i prawie