Student Prawa

a) Poglądy Bakunina legły z czasem u podstaw ideologii trzeciego

nurtu anarchistycznego, tzw. anarchokomunizmu, który głosił połączenie zasady bezwzględnej wolności jednostki z ideą komunizmu gospodarczego. Przez gospodarczy komunizm rozumiano wspólną własność środków produkcji, jak i dóbr konsumpcyjnych. Twórcą tego kierunku był Piotr A. Kropotkin ( 1842 – 1921 ), rosyjski myśliciel i działacz polityczny, podobnie jak Bakunin długoletni więzień caratu.

Kropotkin wyobrażał sobie przyszłe społeczeństwo jako związek wolnych, samorzutnie zrodzonych stowarzyszeń produkcyjnych. Sądził, że w stowarzyszeniach tych znajdzie urzeczywistnienie zasada zgodności interesów jednostki z interesami społecznymi. Podstawowymi zasadami współżycia społecznego w komunizmie miały być kolektywna prawa oraz wzajemna pomoc. Podobnie jak Bakunin, Kropotkin był pełen wiary w instynkt społeczny mas i ich zdolność do zorganizowania komunistycznego społeczeństwa. Inaczej jednak niż tamten widział taktykę walki o to społeczeństwo; protestował przeciwko akcjom terrorystycznym ii twierdził, że rewolucja społeczna musi być wpierw przygotowana przez propagandę i agitację wśród mas.