Student Prawa

-        Dalsze rozszerzenie systemu kontraktowego → przyznawanie zaskarżalności nieformalnym porozumieniom (pacta). „Gołe porozumienie" (pactum nudum) nie rodziło w prawie rzymskim skargi.

-        Wcześniej spotykane pacta:

*  W prawie archaicznym → pacta, które mogły stanowić o wyłączeniu odpowiedzialności deliktowej;

*  np. przy ustanawianiu służebności jeśli były połączone ze stypulacjami stwarzały obowiązek prawny;

*  Pacta adiecta, czyli umowy dodawane do kontraktów dobrej wiary w chwili ich zawierania.

-        Zapowiedź w edykcie pretorskim uznania zawartych porozumień nieformalnych (pacta conventa servabo), zgodnych z zasadami uczciwości i przepisami prawa nie prowadziła do udzielania skargi w oparciu o pactum, ale stanowiła podstawę do udzielenia zarzutu procesowego – exceptio pacti.

-        Pacta praetoria – niektóre nieformalne porozumienia, wyraźnie przewidzianych w edykcie pretorskim, którym pretor przyznał ochronę za przez udzielenie actio in factum. Są to min.:

*  Constitutum debiti – nieformalna umowa o wypełnienie zobowiązania już istniejącego.

→     Constitutum debiti proprii – dotyczyła zapłaty swojego własnego długu → umocnienie istniejącego zobowiązania przez wprowadzenie dodatkowej pretorskie skargi – actio de pecunia constituta.

→     Constitutum debiti alieni – dotyczyła zapłaty cudzego długu i stanowiła wtedy rodzaj zobowiązania dodatkowego, zbliżonego do poręczenia;

*  Receptum argentarii – nieformalne oświadczenie bankiera gwarantujące pokrycie długu jego klienta wobec osób trzecich. Pretor udzielał przeciwko bankierowi skargi – actio recepticia. W czasach justyniańskich receptum argentarii zbliżyło się w skutkach do constitutum debiti alieni;

*  Receptum nautarum, cauponum, stabulariorum – nieformalne oświadczenie złożone przez właścicieli statków, zajazdów i stajen gwarantujące ich zwiększoną odpowiedzialność za przedmioty wniesione przez podróżnych. Oprócz standardowej odpowiedzialności opartej na winie z tytułu locatio conductio, powstawała też odpowiedzialność również za wszystkie przypadki zniszczenia rzeczy → przez pewien czas nawet przez siłę wyższą (vis maior), a następnie ograniczona do przypadkowej utraty rzeczy (custodia). Pretor udzielał poszkodowanemu skargi – actio de recepto;

*  Pactum de iureiurando – nieformalna umowa o złożenie dobrowolnej przysięgi w postępowaniu in iure → actio de iureiurando lub exceptio iurisiurandi.

-        Pacta legitima – porozumienia nieformalne, które uzyskały ochronę na podstawie konstytucji cesarskich. Są to min.:

*  Pactum dotale – nieformalna umowa o ustanowienie posagu. Ochrona wprowadzona w roku 428 przez cesarzy Teodozjusza II i Walentyniana III;

*  Donatio – nieformalna umowa darowizny, której zaskarżalność wprowadził dopiero Justynian. Duży krok naprzód w stosunku do darowizny okresu klasycznego, która można być zrealizowana jedynie poprzez akt rozporządzający lub przyrzeczona poprzez kontrakt werbalny;

*  Compromissum – nieformalna umowa o powierzenie prywatnemu arbitrowi rozstrzygnięcia sporu między stronami. W prawie klasycznym → skuteczne, jeśli były wzajemne stypulacje kary umownej za niedotrzymanie umowy. W prawie poklasycznym (od 395 r.) nawet jeśli nie było stypulacji. Za Justyniana po krótkim czasie istnienia przysięgi stron i arbitra, powrócono do wymogu kary umownej.