Student Prawa

Oświecenie przyniosło poważny postęp refleksji prawniczej. Racjonalizm i empiryzm XVIII stulecia sprzyjały „uczłowieczeniu” prawoznawstwa.

Idee humanitarne objęły przede wszystkim nauki penalne. Decydującymi dla postępu humanitaryzmu prawniczego okazały się poglądy włoskich teoretyków prawa, którymi byli Caetano Filangeri i Cesare Beccaria. Fundamentalna książka Beccari O przestępstwach i karach z 1764 r. była nazywana kodeksem ludzkich uczuć.

W refleksji prawniczej dopełnił się odwrót od tradycji karnistycznej. Filozofowie przeprowadzili krytykę starych pryncypiów: przestępstwa jako aktu obrazy Boga, okrucieństwa i odwetu jako podstawowego środka społecznego i politycznego ładu, kary jako narzędzia pokuty i gwaranta odzyskania łaski. Represyjne działania państwa i wymóg sprawiedliwości niebieskiej przestały być jednym i tym samym. Prawo władzy państwowej do karania złoczyńców uzyskało swe teoretyczne wsparcie w konstrukcjach prawa natury oraz umowy społecznej.

Oświecenie domagało się, aby przepisy prawa były jasne, przejrzyste i jednolite. Widziało w unifikacji i kodyfikacji tamę przed warcholstwem i arbitralnością. Konsekwencją idei prawa wspólnego dla wszystkich była zasada, że tylko ustawa może określić, jakie czyny podlegają represji karnej i jaki powinien być rodzaj kary: nie ma przestępstwa bez ustawy, nie ma kary bez ustawy. W obliczu prawa karnego wszyscy powinni być równi. Przyjęto także zasadę domniemania niewinności oskarżonego w procesie.

Kara powinna być szybka i nieuchronna, ale zarazem najmniejsza spośród wszystkich możliwych w danych okolicznościach. Opowiadano się za zniesieniem kar cielesnych ( wśród nich przede wszystkim tortur ) oraz kar mutylacyjnych; stawiano nawet znak zapytania nad sensem utrzymania kary śmierci.

Idee te przenikały m.in. do wielkich kodyfikacji: tzw. Józefiny ( 1787 ) i Franciscany ( 1803 ) , a nawet do Landrechtu Pruskiego z 1794 r.