Student Prawa

Absolutyzm oświecony przyjął wiele wątków filozofii oświecenia. Nawiązał do doktryn prawa natury, wykorzystał elementy utylitaryzmu, posłużył się argumentacją racjonalistyczną, tak wątłą – jak pamiętamy – w tradycji absolutyzmu klasycznego. Ja jestem sługą państwa, pierwszym urzędnikiem w państwie, sługą interesu ogólnego, sługą interesu narodu. Swój prymat tłumaczy zasadą użyteczności. Fryderyk II pruski, autentyczny despota, stwierdzał: Ludzie poddali się władcom, aby zapewnić sobie porządek prawny. To jest prawdziwe źródło suwerenności. Ci władcy byli pierwszymi sługami państwa. Podobnie stwierdzał austriacki Józef II: Każdy poddany oczekuje od swego władcy opieki i bezpieczeństwa. Dlatego obowiązkiem monarchy jest ustalić prawa poddanych i tak kierować ich działaniami, by przyczyniły się najlepiej do dobra ogólnego i dobra każdej jednostki. Tego argumentu nie znał klasyczny absolutyzm Ludwika XIV.

Władca oświecony chętnie manifestuje swą nowoczesność, afiszuje się znajomością nauki, czyta klasyków literatury; jest przyjacielem i protektorem filozofów; obrzydzeniem napawają go nietolerancja i brak humanitaryzmu.

Oświecony monarcha jest ojcem całego narodu; jako jego sługa dba o bezpieczeństwo i pokój oraz o rozwój gospodarczy; popiera handel i produkcję i strzeże własności swych poddanych. Występuje z całą surowością przeciwko mącicielom porządku. Tylko on świadomy tego, co społeczeństwu jest naprawdę potrzebne, zatem nieracjonalne byłoby prawne określenie granic jego władzy. Nieracjonalne byłoby też wiązanie go opinią ludności. Monarcha oświecony jest więc zwolennikiem tolerancji religijnej i liberalizmu gospodarczego, natomiast wyklucza wolność w sferze polityki. Równość w ekonomice nie może uzasadniać równości w polityce, a tym bardziej politycznych aspiracji grup społecznych do współrządów w państwie.

Ruch kodyfikacyjny harmonizował z dążeniem do integracji narodowej w absolutystycznych monarchiach oświeconych.

Mistyfikacja doktrynalna dobrze spełniała swoją rolę. Tylko nieliczni jak np. Diderot, rozumieli, że praktycznie nie ma żadnych różnic politycznych i ustrojowych między absolutyzmem oświeconym a despotyzmem poprzedniej epoki.