Student Prawa

Wypadki rozejścia się oświadczenia woli z wolą rzeczywistą. Niezgodność ta może być świadoma i celowa: gdy oświadczenie woli zachodzi nie na serio, symulacja i reservatio mentalis lub nieświadoma, np. w przypadku błędu i dolus.

• Oświadczenie woli nie na serio, np. na scenie, w żarcie (per iocum), w celach pokazowych (demonstrandi intellectus causa) nie wywoływało żadnych skutków prawnych.
• Symulacja (simulatio) – czynność pozorowana, ma miejsce wówczas gdy strony umawiają się, że dokonana czynność nie będzie wywoływać dla nich skutków prawnych albo będzie wywoływać inne skutki prawne. Czynność symulowana służyła obejściu prawa. Dopóki brano pod uwagę jedynie formę czynności, to ważność czynności symulowanej nie zmieniała się. Dopiero gdy zaczęto brać pod uwagę intencję stron, czynność symulowana była nieważna. Mogła natomiast utrzymać się ważność czynności ukrytej (dyssymulowanej), o ile była zgodna z prawem.
• Reservatio menatlis – jednostronnie zamierzona, nieujawniona niezgodność woli z oświadczeniem, polegająca na złożeniu oświadczenia bez zamiaru wywołania skutków prawnych, nie miała znaczenia, tzn. czynność prawna była ważna.
• Error to mylne wyobrażenie o istniejącej rzeczywistości.

* Błąd mógł polegać na mylnym wyobrażeniu co do prawa (error iuris) albo jego nieznajomości (ignorantia iuris). Ignorantia iuris nocet. Wyjątkami od tej zasady byli minores, kobiety, żołnierze i rustici (tj. osoby, które ze względu na miejsce zamieszkania lub rodzaj zajęcia nie mogły znać prawa).

* Error facti, ignorantia facti czyli błąd, nieznajomość co do stanu faktycznego. Dopiero w przypadku czynności konsensualnych, error facti zaczynał nabierać znaczenia, gdyż świadczył o braku porozumienia stron (dyssensus). Ignorantia facti non nocet. Zasada ta była stosowana jeśli zaistnienie błędu dawało się usprawiedliwić i był na tyle istotny, że osoba nie dokonałaby czynności, nie będąc w błędzie.

• Dolus (podstęp) – gdy strona dokonywała czynności prawnej pod wpływem podstępnych zachowań i fałszywych informacji strony przeciwnej. Taka czynność prawna była wg ius civile ważna, ale prawo pretorskie dawało poszkodowanemu ochronę przed niekorzystnymi skutkami takiej czynności (exceptio doli, actio doli, restitutio in integrum)
• Metus (groźba) – gdy ktoś dokonywał czynności prawnej pod wpływem uzasadnionej obawy spowodowanej bezprawną groźbą inne osoby. Taka czynność prawna była wg ius civile ważna, ale prawo pretorskie dawało poszkodowanemu ochronę analogiczną jak przy dolus.