Student Prawa

Pryncypat

Organami kompetentnymi do rozstrzygania sporów w procesie kognicyjnym byli urzędnicy wyznaczeni przez cesarza. Do nich należeli:

• Prefekci (praetorio, urbi, annonae, vigilium),

• Konsulowie,

• Pretorzy,

• Inni urzędnicy niższego rzędu,

• na prowincjach Funkcjonariusze administracji państwowej: Prokonsul (prowincja senacka) i legatus Augusti pro praetore (prowincje cesarskie),

• a nawet Senat,

• Każdą sprawę mógł oczywiście rozpatrywać cesarz osobiście.

Dominat

W okresie dominatu wymiar ten jest już zorganizowany hierarchicznie, a wykonuje go aparat administracji państwowej. Na czele drabiny stoi cesarz. W jego imieniu wydawane są wszystkie wyroki, dlatego teoretycznie każdy obywatel miał prawo bezpośredniego zwrócenia się do cesarza o rozstrzygnięcie jego sporu, lub pośrednio drogą odwołania od wyroków sądów niższej instancji. Poprzednio w procesach sędzia wyrokując stosował jedynie istniejące normy prawne, teraz wyrok wydany w imieniu cesarza normę tę kształtuje.