Student Prawa

ODPOWIEDZIALNOŚĆ KONSTYTUCYJNA

– ODPOWIEDZIALNOŚĆ KONSTYTUCYJNA (PRAWNA) TO ODPOWIEDZIALNOŚĆ ZA NARUSZENIE PRAWA REALIZOWANA Z INICJATYWY PARLAMENTU PRZED ORGANEM WŁADZY SĄDOWNICZEJ;

– historia instytucji:

TRYBUNAŁ STANU

– TS to odrębny organ władzy sądowniczej, przeznaczony do realizacji odpowiedzialności konstytucyjnej, ale nie jest sądem w rozumieniu art. 175 ust. 1 i nie sprawuje wymiaru sprawiedliwości, ale ma cechy organu sądowniczego: niezależność, niezawisłość sędziów, a charakter zadań to orzekanie czy konkretne czyny stanowią naruszenie prawa (zbliżony do sądu karnego, a czasem jako taki działa);

– skład TS:

* przewodniczący – z urzędu PP SN;

* 2 zastępców i 16 członków wybranych przez Sejm na okres kadencji Sejmu, ale zachowują kompetencje do czasu wyboru nowych członków;

→ możliwe ponowne wybranie, a jedynie połowa musi mieć odpowiednie kwalifikacje (oraz zastępcy);

→ jest to tzw. sąd sejmowy – powiązanie kadencji i wybór członków przez sejm;

– funkcja członka TS jest honorowa, więc nieodpłatna (nie licząc niewielkiej diety w związku z pełnienie funkcji oraz zwrotu ew. kosztów);

– sędziowie podlegają tylko Konstytucji i ustawom i są niezawiśli TYLKO w sprawowaniu funkcji sędziowskich;

– odwołanie możliwe tylko, gdy:

* zrzeknie się;

* trwała niezdolność do wykonywania czynności;

* prawomocny wyrok sądu;

– przysługuje im immunitet i nietykalność;

 

ZAKRES ODPOWIEDZIALNOŚCI KONSTYTUCYJNEJ

– ograniczony podmiotowo charakter odpowiedzialności konstytucyjnej → 3 grupy osób:

* prezydent – najszerszy zakres odpowiedzialności (o wyłącznym charakterze); podobnie opisana w uTS odp. marszałków, ale nie ma ona wyraźnego oparcia w art. 198 i art. 131 ust. 2;

* osoby pełniące najwyższe stanowiska państwowe:

→ premier i członkowie RM, więc nie dot. innych osób zajmujących kierownicze stanowiska w adm. rząd.;

→ osoby, którym premier powierzył kierowanie ministerstwem – obecnie w związku ze sformułowaniem ustawy o rządzie może to dot. jedynie członków RM lub samego premiera;

→ P NBP – jedyny sposób usunięcia ze stanowiska przed upływem kadencji;

→ P NIK – też jedyny sposób usunięcia;

→ członkowie KRRiTv – też jedyny sposób usunięcia;

→ Naczelnego Dowódcę Sił Zbrojnych – powoływany i odwoływany na czas wojny na wniosek premiera przez prezydenta;

* posłowie i senatorowie w zakresie złamania zakazu z art. 107;

– zakres przedmiotowy to naruszenie Konstytucji lub ustawy, popełnione w związku z zajmowanym stanowiskiem lub w zakresie swojego urzędowania = ODPOWIEDZIALNOŚĆ ZA DELIKT KONSTYTUCYJNY, tj. czyn, który nie będąc przestępstwem spełnia łącznie 2 przesłanki:

* czyn polega na naruszeniu konstytucji lub ustaw, więc nie może dot. naruszenia innych aktów;

* popełnienie czynu związane z wykonywaniem urzędu:

→ czyn popełniony w zakresie urzędowania osoby – gdy działa w ramach swoich kompetencji, ale z naruszeniem przepisów;

→ czyn popełniony w związku z zajmowanym stanowiskiem – gdy podejmuje działania pozostające poza ramami jej kompetencji, ale możliwe do dokonania ze względu na zajmowane stanowisko;

– odpowiedzialność za czyn popełniony w okresie piastowania urzędu, ale egzekwowana może być też później, gdyż uTS ustanawia 10 okres przedawnienia, a fakt, że osoba nie pełni już w/w funkcji nie stanowi przeszkody w rozpoczęciu postępowania;

– możliwe jest pociągnięcie do odpowiedzialności również w przypadku gdy zachodzi wina nieumyślna, ale odpowiedzialność ta nie ma charakteru obiektywnego (konieczna przesłanka winy);

ODPOWIEDZIALNOŚĆ KARNA PRZED TS

– TS działa wtedy jako sąd karny → dot. 2 kategorii osób:

* PREZYDENT – (art. 145 ust. 1) właściwość TS ma charakter:

→ wyłączny – prezydent może być pociągnięty do odpowiedzialności tylko przed TS, choć dla utrudnienia uniknięcia odpowiedzialności w okresie sprawowania urzędu nie biegnie przedawnienie za przestępstwa, za które nie postawiono go w stan oskarżenia przed TS;

→ zupełny – obejmuje wszystkie przestępstwa, jakich prezydent dopuścił się w okresie sprawowania urzędu, bez względu na ich związek z piastowanym urzędem;

* CZŁONKOWIE RM – (art. 156 ust. 1) właściwość TS ma charakter:

→ częściowy – dot. tylko przestępstw popełnionych w związku z zajmowanym stanowiskiem, a za inne przed sądami powszechnymi;

→ kwestia kontrowersyjna – konkurencyjny czy wyłączny charakter właściwości TS → przed wejściem w życie Konstytucji przyjęto charakter konkurencyjny, tzn. do czasu aż nie postawiono go przed TS mógł być oskarżony przed sądem powszechnym, ale obecnie art. 156 przyjmuje nieco inne sformułowanie, powodujące wątpliwości, jednak TK w 2001 r. odpowiedział na pytanie prawne, że jest to właściwość o charakterze konkurencyjnym;

* w poprzednim stanie prawnym możliwa była również odpowiedzialność karna (charakter częściowy i konkurencyjny) innych osób, ale obecnie brak takiego wyraźnego wskazania;

ODPOWIEDZIALNOŚĆ POSŁÓW I SENATORÓW

– dot. tylko naruszenia zakazu z art. 107 (zakaz prowadzenia działalności z osiąganiem korzyści z majątku SP lub samorządu lub nabywanie takiego majątku), a szczegółowe unormowanie w ustawie;

– inicjatywa Marszałka izby, a pociągniecie uchwałą izby, a TS orzeka w przedmiocie pozbawienia mandatu;

 

POSTĘPOWANIE

5 ZASADNICZYCH STADIÓW:

I. ZGŁOSZENIE WSTĘPNEGO WNIOSKU;

II. POSTĘPOWANIE W KOMISJI ODPOWIEDZIALNOŚCI KONSTYTUCYJNEJ;

III. POSTAWIENIE W STAN OSKARŻENIA;

IV. ROZPOZNANIE SPRAWY PRZEZ TS W I INST.;

V. ROZPOZNANIE SPRAWY PRZEZ TS W II INST.;

ad. I. WNIOSEK WSTĘPNY to inicjatywa zobowiązująca Sejm (ZN) do rozpatrzenia w sformalizowanej procederze zasadności postawienia danej osoby w stan oskarżenia;

– prawo do wystąpienia z tym wnioskiem mają:

→ gdy dot. prezydenta → grupa min. 140 (1/4 składu ZN) członków ZN;

→ gdy dot. członków RM → prezydent oraz grupa min. 115 posłów (1/4 składu sejmu);

→ w przypadku pozostałych osób → prezydent, 115 posłów, komisja śledcza (konieczna uchwała komisji podjęta większością 2/3 za przy ½ obecnych);

– wymagania dot. wniosku – musi wskazywać osobę oraz zarzut wraz ze wskazaniem naruszonych przepisów oraz z uzasadnieniem → kompletność wniosku bada Marszałek Sejmu, który może go zwrócić w celu uzupełnienia (gdy brak uzupełnienia, pozostawia bez biegu) → Marszałek kieruje wniosek do KOK;

ad. II. POSTĘPOWANIE W KOK – podobne do postępowania przygotowawczego (wg niektórych to śledztwo sejmowe):

– przewodniczący KOK przesyła odpis wniosku osobie, której on dot. i informuje o prawie złożenia pisemnych wyjaśnień i środków dowodowych;

– KOK określa zakres i sposób przeprowadzenia postępowania dowodowego;

– stosuje się odpowiednio kpk → może przesłuchiwać świadków, biegłych, żądać akt i dokumentów, a osoba, której wniosek dot. może uczestniczyć w posiedzeniach KOK;

– na podstawie tych materiałów KOK uchwała sprawozdanie wraz z wnioskiem albo o postawienie w stan oskarżenia (musi spełniać wymogi dla aktu oskarżenia wg kpk) albo o umorzenie postępowania w sprawie;

ad. III. POSTAWIENIE W STAN OSKARŻENIA:

– podjęcie odpowiedniej uchwały przez ZN lub Sejm:

→ prezydenta – 2/3 ustawowej liczby ZN (=374);

→ członek RM – 3/5 ustawowej liczby posłów (276);

→ pozostałe osoby – bezwzględna większość przy ½ obecnych

– jednocześnie wybiera spośród siebie 2 oskarżycieli;

– skutkiem tej uchwały jest zawieszenie w sprawowaniu urzędu (nie dot. posłów i senatorów za art. 107);

– postępowanie po nadaniu mu biegu przez Marszałka nie ulega dyskontynuacji (uTS);

ad. IV. i V. POSTĘPOWANIE PRZED TS:

– I inst. – skład 5-osobowy, II inst. – skład 7-osobowy, a składy ustalane są przez losowanie;

– stosuje się odpowiednio kpk;

– jawność, chyba, że bezpieczeństwo państwa lub ochrona tajemnicy państwowej;

– oskarżony ma prawo do obrony i wszystkie gwarancje proceduralne;

– kary które może wymierzyć TS:

→ utrata biernego i czynnego prawa wyborczego (2-10 lat);

→ zakaz zajmowania kierowniczych stanowisk lub pełnienia funkcji związanych z odpowiedzialnością w organach państwowych lub organizacjach społecznych (2-10 lat);

→ utrata orderów i odznaczeń oraz zdolności ich uzyskiwania (2-10 lat);

→ z uwagi na szczególne okoliczności sprawy może również odstąpić od karania i poprzestać na stwierdzeniu winy;

→ ZAWSZE gdy uzna, że oskarżony popełnił delikt konstytucyjny (nawet nieumyślnie) orzeka utratę urzędu/stanowiska;

→ gdy postęp. dot. posła/senatora za art. 107 to jedyną i wyłączną karą jest pozbawienie mandatu;

→ gdy czyn wypełnia znamiona przestępstwa TS wymierza także kary przewidziane w ustawie karnej;