Student Prawa

Obywatelstwo jest szczególnym węzłem prawnym łączącym jednostkę z państwem. Wynika z niego obowiązek wierności i lojalności w stosunku do państwa oraz zwierzchnictwo osobowe państwa nad własnymi obywatelami niezależnie od tego, gdzie się znajdują.

Głównym obowiązkiem obywatela jest szanowanie prawa swego państwa. Obywatel jest uprawniony do korzystania z opieki swojego państwa (opieka dyplomatyczna – państwo może występować na forum międzynarodowym w imieniu swoich obywateli w stosunku do innych państw oraz przed sądami międzynarodowymi i komisjami arbitrażowymi).

1997 r. – Rada Europy przyjęła Konwencję o obywatelstwie, którą Polska podpisała w 1999 r. Konwencja stanowi, że obywatelstwo, jako związek prawny między os. fizyczną a państwem, nie określa przynależności etnicznej jednostki. Państwo samo określa, kto może być jego obywatelem. Przyjęte warunki muszą być zgodne z umowami międzynarodowymi, prawem zwyczajowym oraz powszechnie uznanymi zasadami prawa odnoszącymi się do obywatelstwa. Powinny nadto uwzględniać: prawo do posiadania obywatelstwa, dążenie do unikania statusu bezpaństwowca, zakaz arbitralnego pozbawienia obywatelstwa.

Nabycie obywatelstwa, przez:

• ­ urodzenie (prawo międzynarodowe zmierz do tego, aby każde dziecko nabywało przy urodzeniu obywatelstwo i to tylko jednego państwa).
• ­ nadanie, tzw. naturalizacja ( Warunki niezbędne do nadania obywatelstwa określa praw wewnętrzne poszczególnych państw. Są to np. określony czas zamieszkania, węzły rodzinne z jego obywatelami itp. Wg prawa polskiego cudzoziemcowi można nadać obywatelstwo tylko na jego wniosek, jeżeli zamieszkuje w Polsce co najmniej 5 lat. Obywatelstwo nadaje Prezydent RP. Nadanie obywatelstwa polskiego może być uzależnione od złożenia dowodu utraty lub zwolnienia z obywatelstwa obcego.).
• ­ zamążpójście,
• ­ adopcję,
• ­ opcję (prawo wyboru jednego obywatelstwa spośród tych, które posiada osoba, a zrzeczenie się drugiego).
• ­ repatriację.

Zasady nabycia obywatelstwa:

• ­ zasada prawa krwi ius sanguinis jednostka przez urodzenie nabywa obywatelstwo państwa, którego obywatelami są rodzice (stosowana w byłych państwach socjalistycznych i w większości państw europejskich, powód: są to państwa emigracyjne, w których interesie leży aby utrzymać łączność emigrantami przez zachowanie więzów narodowości i obywatelstwa w drugim pokoleniu);
• ­ zasada prawa ziemi ius soli o obywatelstwie jednostki decyduje jej miejsce urodzenia, urodzenie na statku lub w samolocie traktuje się zazwyczaj tak samo jak gdyby nastąpiło na terytorium państwa przynależności statku lub samolotu (stosowana w państwach imigracyjnych np. w USA i niektóre państwa południowoamerykańskie, w ich interesie jest najszybsza asymilacja imigrantów, ich drugiego pokolenia);

Prawo polskie oparte jest na zasadzie krwi. Dziecko nabywa obywatelstwo przez urodzenie, jeżeli oboje rodzice są obywatelami polskimi, lub jeżeli jeden z rodziców jest obywatelem polskim, a drugi jest nieznany lub nie posiada żadnego obywatelstwa. Ale pomocna jest zasada prawa ziemi: dziecko nabywa obywatelstwo poprzez urodzenie lub znalezienie, gdy oboje rodzice są nieznani, nie posiadają żadnego obywatelstwa lub jeśli ich obywatelstwo jest nieokreślone.

Utrata obywatelstwa – decyduje prawo wewnętrzne. Rola prawa międzynarodowego sprowadza się do wyeliminowania lub ograniczenia liczby przypadków, których utrata dotychczasowego obywatelstwa powoduje, że jednostka stanie się bezpaństwowcem. Obywatel polski traci obywatelstwo na swój wniosek po uzyskaniu zgody Prezydenta RP.

Wielokrotne obywatelstwo – jest problem: która z placówek dyplomatycznych ma opiekować się osobą z paroma obywatelstwami? Funkcją prawa międzynarodowego jest dążenie do eliminacji lub zmniejszenia liczby przypadków wielokrotnego obywatelstwa. Innym sposobem jest przyznanie osobom mającym podwójne obywatelstwo prawo opcji. Niektóre państwa nie uznają wielokrotnego obywatelstwa np. Polska: Obywatel Polski nie może być równocześnie obywatelem drugiego państwa.

Obywatelstwo UE – przyjęte przez Traktat z Maastricht. Każda osoba posiadająca obywatelstwo państwa członkowskiego UE jest jednocześnie obywatelem UE. Obywatelstwo UE uzupełnia a nie zastępuje obywatelstwo krajowe. Współistnienie obywatelstwa krajowego z obywatelstwem UE nie należy utożsamiać z wielokrotnym obywatelstwem. Obywatele UE korzystają z praw określonych w Traktacie o utworzeniu UE z 1992 oraz podlegają określonym w nim obowiązkom. Obecnie obywatelom UE przysługują uprawnienia:

• ­ prawo do swobodnego poruszania się i przebywania na terytorium państw członkowskich,
• ­ czynne i bierne prawo wyborcze do wybranych organów samorządowych państw członkowskich oraz do Parlamentu Europejskiego w państwie członkowskim stałego pobytu a nie w państwie obywatela.
• ­ prawo do korzystania z opieki dyplomatycznej i konsularnej władz każdego z państw członkowskich,
• ­ prawo do składania petycji do Parlamentu Europejskiego,
• ­ prawo do wnoszenia skargi do Rzecznika Praw Obywatelskich UE,
• ­ prawo dostępu do dokumentów Parlamentu Europejskiego, Rady UE oraz Komisji Europejskiej.