Student Prawa

a)    Hegel był autorem swoistej koncepcji filozofii dziejów.

Historia ludzkości twierdził jest historią państw. Ale ponieważ państwo stanowi wcielenie wolności, przeto i dzieje powszechne są historią wolności, ściślej wolności uświadomionej. Do tego ostatniego zastrzeżenia przykładał autor szczególne znaczenie. Wolność bowiem nie mogłaby się rozwijać, gdyby jej ludzie sobie nie uświadamiali. To właśnie przyroda pozbawiona jest wolności i dlatego nie może wolności rozwijać. Realizowanie się uświadomionej wolności przebiegało w dziejach ludzkich etapami. Na początku, w orientalnych despocjach, świadomość wolności miał tylko jeden człowiek był nim despota. Inni ludzie to w istocie rzeczy niewolnicy, skazani na kaprysy władcy. Inaczej w państwach greckich oraz imperium rzymskim: tam świadomość wolności była już udziałem większej grupy ludzi, choć jeszcze nie wszystkich. Wszystkim ludziom przyniosło uświadomioną wolność dopiero chrześcijaństwo. Od tego czasu celem historycznego rozwoju jest realizowanie absolutnej wolności w świecie, a więc całkowita racjonalizacja stosunków między ludźmi. Środkami jakimi posługuje się rozum w dążeniu do tego celu, są potrzeby i namiętności ludzkie. Wprawdzie ludziom wydaje się, że mogą swobodnie kształtować rzeczywistość, że jeżeli działają tak, a nie inaczej, to z powodu osobistych motywów, tkwiących w nich samych. W istocie jest inaczej – ludzie są tylko biernym narzędziem, pionkami w rękach rozumu, który w odpowiedniej dla siebie chwili wyzyskuje ich do przeprowadzenia własnych celów. Wybitnymi osobistościami historycznymi mogą być tylko ci, których osobiste namiętności i osobiste cele zgadzają się z ogólnym rytmem dziejów. Nawet najbardziej utalentowane jednostki nie odniosą sukcesu, jeżeli ich prywatna dziedzina zainteresowań i aktywność będzie leżała poza linią ogólnych tendencji epoki. I nawet najwięksi geniusze schodzą ze sceny historii, kiedy przestają reprezentować interes obiektywnego rozumu. Cezar i Napoleon byli faktycznie tylko zarządcami interesów ducha światowego; kiedy wykonali swą misję, musieli odejść.

Ludzie, urzeczywistniający ducha światowego, działają w ramach określonego narodu – państwa. W tym sensie są istotami społecznymi i politycznymi. Również państwa – narody są organizacjami historycznymi tylko wtedy, gdy ich postępowanie realizuje ducha światowego w danym momencie dziejów. Każdy naród ma przed sobą misję dziejową; jest nią dokonywanie takich czynów, które w danym momencie dziejowego procesu rozwijają świadomość wolności i w konsekwencji służą interesom ducha światowego. Dialektyka historii polega właśnie na tym, że każdy naród – państwo przechodzi swą młodość, dojrzałość, wiek starczy i każdy musi kiedyś umrzeć.

Dialektyka życia społecznego wymaga od narodu walki o miejsce w świecie. Naród może być silny tylko wtedy – stwierdzał Hegel – jeżeli aktywnie walczy o zniesienie rozłamu, jaki istnieje między nim a resztą świata. Była to pochwała wojny jako środka rozwiązywania konfliktów międzynarodowych. Obywatele państwa gnuśniejącego w długotrwałym pokoju – dowodził on, że są do tego stopnia zaabsorbowani własnymi, egoistycznymi interesami i zapominają o więzi, która ich łączyć powinna z państwem.  To bardzo niebezpieczne właśnie dla wolności, bo przecież nie kto inny jak państwo stanowi jej wcielenie. W rezultacie każde wycofanie się obywatela w zacisze domowe jest wykroczeniem przeciwko zasadzie wolności, jej negacją. Stan wojny  tylko pozornie godzi w wolność jednostki. Faktycznie – poprzez negację negacji oznacza przywrócenie obywatelowi jego wolności. Ponadto ludzie postępując coraz wyżej na drodze uświadamiania sobie wolności, są ciągle niezadowoleni z form życia, jakie ta świadomość tworzy. Ludzie zdobywają coraz większą wolność, ale już z chwilą osiągnięcia bezpośredniego celu swej aktywności – np. z chwilą przeprowadzenia odpowiednich reform państwowych albo z chwilą totalnej zmiany ustroju – poczynają myśleć o nowej zmianie.