Student Prawa

1)      Po śmierci Cromwella, człowieka obdarzonego charyzmą i siłą, rozpadły się mrzonki o trwałej dyktaturze (napotykała ona zresztą na opór ze strony różnych środowisk). Doszło do restauracji monarchii i przywrócenia Stuartów na tron angielski. Pomimo królewskich zapewnień, odżegnujących się od idei absolutyzmu, Stuartowie realizowali dawną politykę. To doprowadziło z kolei do kolejnej w XVII wieku rewolucji (tzw. sławna rewolucja z 1688 r.), w wyniku której tron objął książę hanowerski Wilhelm Orański. W ten sposób położono kres angielskiemu absolutyzmowi, a Bill of Rights (1689) dał formalnie początek epoce monarchii konstytucyjnej. Głównym teoretykiem nowego ustroju Anglii był John Locke.

2)      John Locke: (1632-1704), wybitny filozof, pisarz polityczny, autor licznych dzieł („List o tolerancji”, „Dwa traktaty o rządzie”), uznawany za „klasycznego wykładowcę liberalizmu politycznego”.

• poglądy Locke’a:

a)      stan natury. Prawo natury:

-          empiryzm, racjonalizm i utylitaryzm – to jego podstawowe „narzędzia” badawcze rzeczywistości

-          uważał, że władzę królewską określa umowa z obywatelami, jako wyraz regulacji prawnonaturalnej

-          podobnie, jak Hobbes, analizował przedpaństwowy stan naturalny (jednakże jego obraz był inny niż u Hobbesa – Locke twierdził, że nie był to okres wojny, nędzy i strachu, lecz przeciwnie epoka ludzkiej szczęśliwości, gdzie wszyscy byli wolni i równi)

-          Locke uważał, że ludzie w stanie natury nie byli jeszcze zdemoralizowani; pierwotny człowiek był istotą rozumną i chętnie podporządkowywał się prawu natury (prawo natury jest integralnie związane z naturą człowieka, a prawo to otrzymał w postaci praw podmiotowych)

-          przyrodzone prawa człowieka, wg Locke’a, to:

(a)    prawo do życia

(b)   prawo do zachowania swej własności

(c)    prawo do wolności

(d)   prawo do obrony przed krzywdą innych

-          w stanie natury istniał odwieczny system moralny, który chronił jednostkę przed złem, jednakże ów stan był niepewny, anachroniczny (możliwość nadużyć praw natury), dlatego zdaniem Locke’a, ludzie zdecydowali się na utworzenie rządu – ustanowienie organizacji państwowej

b)      teoria umowy społecznej:

-          Locke miał zupełnie inny pogląd na umowę społeczną niż Hobbes

-          u Locke’a umowa społeczna składała się z dwóch aktów:

(a)    najpierw umawiają się jednostki, powołując społeczeństwo

(b)   a następnie dochodzi do umowy między społeczeństwem a władzą, co w konsekwencji doprowadza do powstania państwa

-          zerwanie umowy z władzą nie niweczy, jak u Hobbesa, samego społeczeństwa

c)      liberalne państwo:

-          umowa społeczna, zdaniem Locke’a, powinna przynosić społeczeństwu wymierne korzyści – utylitaryzm (np. władza państwowa ma za zadanie umacniać naturalne i niezbywalne prawa jednostki)

-          państwo przejęło od społeczeństwa jedynie jedno uprawnienie – możliwość karania „gwałcicieli” praw naturalnych (w ten sposób państwo zyskało prawo do stanowienia praw pozytywnych oraz ich egzekwowania – możliwość przymusu)

-          suwerenem jest społeczeństwo, które jest starsze od państwa

-          państwo, zdaniem Locke’a, powinno jednostkom pozostawić swobodę działalności gospodarczej, politycznej i kulturalnej (państwo – „nocny stróż”), którą zarazem winno chronić

-          Locke sformułował podstawową ideę liberalizmu, a mianowicie zasadę indywidualizmu i tezy o prymacie praw naturalnych jednostki

-          jego zdaniem, państwo jako stróż, nie może wtrącać się do sfery produkcji i wymiany, do życia religijnego, kulturalnego i społecznego (wszelkie partie, stowarzyszenia, korporacje, spółki mają prawo do pełnej autonomii)

-          należał on do żarliwych obrońców własności prywatnej („własność jest święta, absolutna i nietykalna” – prowadzi ona do bogactwa i ogólnej szczęśliwości)

-          Locke głosił ideę szacunku dla władzy państwowej, dobrze wypełniającej swoje cele (opór traktował jako zło ostateczne)

-          wzorem dobrego rządu była dla niego umiarkowana monarchia, w której władza byłaby podzielna [głosił trójpodział władzy – władza ustawodawcza, wykonawcza (rządzenie i sądownictwo) oraz federacyjna, obejmująca politykę zagraniczną]

-          Locke twierdził, że najważniejsze jest by nie łączyć w jednym organie władzy ustawodawczej i wykonawczej (taka bowiem zależność mogłaby prowadzić do absolutyzmu)

-          władzą najwyższą jest władza ustawodawcza (nie ma ona jednak suwerenności w stosunku do jednostki), będąca reprezentacją jak najszerszego grona obywateli (Locke popierał jednak cenzus majątkowy)

-          równość wobec praw naturalnych, zdaniem Locke’a, nie oznacza równości wobec prawa pozytywnego

-          Locke swoimi poglądami bronił interesów dwóch czołowych sił społeczeństwa angielskiego – burżuazji i feudalnej szlachty