Student Prawa

Przesłanką umowy były elementy utylitaryzmu. Ustanowienie władzy państwowej nie mogło prowadzić do rezygnacji jednostki z jej naturalnych i tym samym niezbywalnych praw. Celem umowy było ich umocnienie. Ludzie rezygnują ze stanu natury i łączą się w społeczność, celem wzajemnego zachowania swych praw do życia, wolności i mienia. A zatem podstawowe prawa natury; prawo do życia, własności i wolności były prawami jednostki już w stanie natury, a podstawowe cele państwa sprowadzają się do ochrony tego co istniało już wcześniej. Państwo nie oznacza zmiany tych praw. W umowie ludzie oddali władzy państwowej tylko jedno swe uprawnienie – karania gwałcicieli praw naturalnych. W tym zakresie władza państwowa jest monopolistą i tu właśnie tkwi dobrodziejstwo umowy. Dzięki państwu powstają lepsze gwarancje skutecznego chronienia najważniejszego z praw natury: prawa do własności. Z tego tytułu państwo zyskało prawo do stanowienia praw pozytywnych oraz ich egzekwowania dla wymuszenia egzekucji praw dopuszczalna jest a nawet nieodzowna siła przymusu, w którą powinien być wyposażony aparat państwowy. Ale państwo nie może tworzyć ( to logiczne ) takich norm, które by naruszały podmiotowe prawa jednostek. Teza ta rozstrzyga też problem suwerenności ( powiadał Locke ), skoro państwo jest tylko stróżem tego co istniało przez nim, co niezbywalne i niepodzielne – istnieje niezależnie od niego. Państwo – stróż naturalnych praw podmiotowych jednostek musi zatem pozostawiać jednostkom swobodne działalności gospodarczej, a także politycznej i kulturalnej. W tym sensie jest ono „neutralne”. Chroni bezpieczeństwo osobiste obywateli, strzeże ich własność, choć w zasadzie nie wtrąca się do sfery indywidualnej wolności osobistej i ekonomicznej.

Mieszczański utylitaryzm prowadził Locke’a do sformułowania podstawowej idei liberalizmu: a mianowicie zasady indywidualizmu i tezy o prymacie praw naturalnych jednostki. Locke ograniczał rolę państwa do zabezpieczenia życia i własności obywateli; zakazywał państwu wkraczać w sfery produkcji i wymiany, do życia religijnego, kulturalnego i społecznego. Wszelkie partie i stowarzyszenia, korporacje czy spółki i przedsiębiorstwa cieszyły się u niego pełną autonomią. Autor należał do żarliwych obrońców własności prywatnej. Własność to podstawowe prawo naturalne; jest ona święta i absolutnie nietykalna. Własność jest symbolem pracowitości, źródłem bogactw, kryterium oceny jednostki. Locke doskonale rozumiał, że manipulowanie kapitałem mnoży go i stąd gorąco protestował przeciwko bezużytecznemu marnowaniu jakichś dóbr.

Locke formułował ideę szacunku dla władz państwowej, reprezentującej interes bogatych. Niechętnie pisał o władzy, która nadużyła zaufania społeczeństwa, naruszając prawa naturalne ludzi. W sposób oględny dopuszczał możliwość oporu; nie wykluczał go, ale też traktował jako zło ostateczne. Znając doświadczenia rewolucji 1648 r. przestrzegał przed pochopnym ryzykiem i perspektywa zamętu. Najlepiej tak zorganizować rząd, by do minimum zredukować niebezpieczeństwo tyranii. Wzorem dobrego rządu byli dla Locke’a umiarkowana monarchia, w której władza byłaby podzielona. Najrozsądniej, by trzem dziedzinom aktywności państwa

( prawodawstwo, wykonywanie ustaw i obrona państwa od zewnątrz ) mogły odpowiadać trzy władze: władza ustawodawcza, wykonawcza ( rządzenie i sądownictwo ) oraz federacyjna, obejmująca politykę zagraniczną.

Najważniejsze, by nie łączyć w jednym organie władzy ustawodawczej z wykonawczą. Nie może być bowiem tak, aby ten, co wykonuje prawo, mógł je także stanowić: wtedy nie byłoby żadnych gwarancji i hamulców chroniących absolutyzm. Władzą najwyższą jest władza ustawodawcza, ale tylko w tym znaczeniu, że wszystkie inne władze w swych członkach lub w częściach społeczeństwa pochodzą od niej i są jej podległe. Władza ustawodawcza nie jest suwerenna w stosunku do jednostki, wyposażonej w niezbywalne prawa naturalne. Istotne jest – stwierdzał Locke – by parlament reprezentował jak najszersze kręgi obywateli. Instytucjonalne zabezpieczenie tego postulatu dawać miało wybory i formy podejmowania decyzji w organie ustawodawczym. Wybory do parlamentu wyobrażał sobie autor jako akt oparty na cenzusie majątkowym. Zasada demokracji bezpośredniej czy powszechność udziału w rządzeniu na mają z prawem naturalnym nic wspólnego. Parlament miał podejmować decyzje większością głosów. To  niezbędne: gdyby mniejszość nie była związana wolą większości, prawo natury nie miałoby ochrony silniejszej niż w stanie pierwotnym, przed państwowym; stan taki podważałby sen umowy społecznej.

Dbał też Locke o równowagę polityczną w państwie: dwuizbowy parlament

( Izba Parów oraz Izba Gmin ) reprezentował interes dwóch czołowych sił nowego społeczeństwa angielskiego – burżuazji i kapitalistycznego ziemiaństwa oraz arystokracji i feudalnej szlachty. W związaniu parlamentu prawami podmiotowymi jednostek widział on najistotniejszy element w systemie konstrukcyjnych gwarancji, chroniących szczyty burżuazyjno – feudalnego społeczeństwa Anglii.

Liberalizm Locke’a wyrażał więc teoretyczne poparcie dla podstawowych aktów porewolucyjnych: Habeas Corpus z 1679 r., oraz Bill of Rights z 1689 r.