Student Prawa

-        istniał przynajmniej od II w p.n.e. (formularze Katona).

-        zobowiązanie dwustronne równoczesne (synallagmatyczne) oparte na dobrej wierze, chronione za pomocą dwóch skarg - actio locati i actio conducti. Czynność kauzalna.

-        Locator udostępniał swoje dobra, a conductor płacił określone wynagrodzenie. Jedynie przy najmie dzieła sytuacja odmienna.

-        Przedmiotem najmu mogły być rzeczy materialne (niezużywalne, indywidualnie oznaczone). Nie musiały być one własnością wynajmującego, również posiadanie i detencja (→ podnajem) wchodziły w grę.

-        Wynagrodzenie/czynsz mogło być płacone w pieniądzach lub w innych rzeczach.

-        Trzy odmienne sytuacje w przypadku najmu:

*  Najem rzeczy (locatio conductio rei) - polegał na zobowiązaniu lokatora (właściciela rzeczy lub posiadacza) do wydania rzeczy do czasowego używania konduktorowi, który zobowiązywał się płacić określone wynagrodzenie w pieniądzach.

→     Odpowiedzialność i obowiązki:

Ÿ  Locator (wynajmujący)

• udostępnienie rzeczy konduktorowi oraz utrzymywania jej w stanie nadającym się do użytku przez cały okres najmu
• zwrot nakładów koniecznych i użytecznych, (ale nie drobne nakłady konieczne, np. żywienie niewolnika).
• musiał również wynagrodzić straty, jakie poniósł conductor, jeśli rzecz była wadliwa, a lokator o nich wiedział. Jeśli o nich nie wiedział nie mógł żądać czynszu, ale nie musiał płacić odszkodowania (Labeo).
• ponosił ryzyko przypadkowej utraty rzeczy.

Ÿ  Conductor (najemca) – płacenie czynszu, zwrot po wygaśnięciu umowy oraz odszkodowanie w razie zniszczenia lub pogorszenia rzeczy z jego winy (→ musiał zapłacić czynsz do końca okresu umowy oraz odszkodowanie za zniszczoną rzecz).

→     causa czynności – możliwość korzystania z rzeczy

*  Najem pracy (locatio conductio operarum) – polegał na zobowiązaniu pracownika (locator) do świadczenia pracy na rzecz pracodawcy (conductor), który był zobowiązany płacić wynagrodzenie.

→     Odpowiedzialność i obowiązki:

Ÿ  Locator (pracownik):

• stawienie się w gotowości do pracy. Miał prawo do wynagrodzenia również wtedy, gdy nie z własnej winy nie mógł wykonywać pracy (np. nie dostarczono na czas narzędzi).
• świadczenie pracy według wskazówek pracodawcy zgodnie z zasadami danego rodzaju pracy → jeśli podjął się działania ponad siły czy umiejętności musiał płacić odszkodowanie za ewentualne straty.

Ÿ  Conductor (pracodawca):

• płacenie czynszu → nie musiał płacić, jeśli locator nie stawił się do pracy, niezależnie czy z własnej czy bez winy.

→     causa czynności – dostarczenie pracodawcy w określonym terminie pracy wykonanej przez locatora.

*  Najem dzieła (locatio conductio operis) – polegał na zobowiązaniu wykonawcy dzieła (conductor) do wykonania oznaczonego dzieła dla zamawiającego (locator), który był zobowiązany zapłacić ustalone wynagrodzenie w pieniądzach.

→     Odpowiedzialność i obowiązki:

Ÿ  Locator (zamawiający):

• zapłata czynszu
• dostarczenie materiałów.

Ÿ  Conductor (wykonawca)

• wykonanie dzieła zgodnie z życzeniem locatora
• dostarczenie dzieła
• ponosił ryzyko przypadkowej utraty rzeczy chyba, że nastąpiło to w wyniku siły wyższej.
• Niektóre kategorie wykonawców dzieła (np. krawiec, czyściciel odzieży) ponosiły szczególne ryzyko utraty materiału ze względu na custodia. Odpowiadały one nawet za przypadkową utratę powierzonego materiału.

→     causa czynności – otrzymanie gotowego dzieła.