Student Prawa

–         nabycie pierwotne → gdy państwo nabywa terytorium, które do tego czasu nie pozostawało pod władzą żadnego państwa, a ustanowienie suwerenności na nabytym terytorium nie wiąże się z utratą suwerenności przez jakiekolwiek inne państwo;

*   np. zawłaszczenie ziemi niczyjej (okupację) i przyrost;

–         nabycie pochodne → gdy państwo nabywa terytorium, które do czasu nabycia należało do innego państwa;

*   różne rodzaje cesji i plebiscyt

*   dawniej zawo­jowanie i aneksja → obecnie zakazane przez p.m.;

Nabycie pierwotne

–         zawłaszczenie ziemi niczyjej (okupacja) → okupacja ≠ okupacja wojenna, czyli przejściowe wykonywanie władzy na terytorium nieprzyjacielskim;

*   historycznie pierwsza i najważniejsza, ale obecnie gdy nie ma już obszarów ziemi niczyjej straciła na znaczeniu, a jedyne kontrowersje dot.:

→     Antarktyki → tzw. teoria sektorów – wiele państw wysunęło pretensje w stosunku do pewnych sektorów Antarktyki, czasem te pretensje się pokrywają. Władza terytorialna nie jest jednak uznawana, przede wszystkim przez Rosję i USA → układ w sprawie Antarktyki (traktat waszyngtoński) z 1959 r. nie rozwiązał sprawy, gdyż stanowi, że jego podpisanie nie jest wyrzeczeniem się roszczeń, choć strony zobowiązały się do nie wysuwania nowych roszczeń;

→     ciała niebieskie i przestrzeń kosmiczna → w traktacie o zasadach działalności państw w zakresie badania i wykorzystywania przestrzeni kosmicznej, łącznie z Księżycem i innymi ciałami niebieskimi z 1967 r. postanowiono, że nie podlega zawłaszczeniu przez państwa w żaden sposób;

*   pojęcie ziemi niczyjej początkowo było definiowane w sposób szczególny – jako ziemia nie zajęta przez państwa europejskie/cywilizowane, co wywodziło się z koncepcji p.m. jako norm obowiązujących wyłącznie narody cywilizowane;

*   tytuł prawny → początkowo powoływano się na odkrycie (zatkniecie flagi i ogłoszenie wzięcia w posiadanie) jako na tytuł prawny, ale stopniowo powstawała koncepcja rzeczywistej okupacji jako tytułu prawnego, co ostatecznie zostało ukształtowane w 1885 r. w akcie końcowym konferencji berlińskiej w 2 zasadach:

→     zasada rzeczywistości – faktyczne objęcie danego obszaru w posiadanie, traktowanie go jako części swego terytorium i wykonywanie tam władzy suwerennej;

→     zasada jawności – obowiązek notyfikowania innym państwom o dokonanym zawłaszczeniu.

–         przyrost → może nastąpić w sposób:

*   naturalny → jako efekt działalności sił przyrody – np. związanych z wodą alluvio, avulsio, insula in flumine nata;

*   sztuczny → jako efekt pracy człowieka), np. poprzez budowę na morzu portów, falochronów, tam lub osuszenie części obszaru morskiego (wtedy granica ulega przesunięciu w głąb morza);

→     osuszenie morskich wód wewnętrznych to jedynie zmiana terytorium morskiego na lądowe;

Nabycie pochodne

–         cesja → to odstąpienie przez jedno państwo części swego terytorium drugiemu państwu, a podstawą jej jest u.m., w której państwo zrzeka się swoich praw i tytułów do przekazywanego terytorium → przeniesienie suwerenności terytorialnej (zwierzchnictwa te­rytorialnego);

*   najczęściej w traktatach pokojowych;

–         cesja wzajemna (wymiana terytoriów) → państwo A ceduje określony obszar na rzecz państwa B, a państwo B ceduje w zamian inny obszar na rzecz państwa A i o ile obszary cedowane są ekwiwalentne jet to umowa w pełni równoprawna;

*   np. 1951 r. umowa Rosja-Polsce w rejonie Drohobycza, Polska-Rosji w województwie lubelskim;

–         cesja odpłatna (kupno-sprzedaż terytorium) → państwo A ceduje na rzecz państwa B określone terytorium, w zamian za co państwo B wypłaca państwu A ustaloną sumę pieniędzy → to nie umowa cywilna, gdyż następuje przeniesienie zwierzchnictwa terytorialnego, a nie własności;

*   np. USA od Francji kupiła Luizianę (60mln franków), a od Rosji Alaskę (7,2mln dolarów), a Dania 3 wyspy Indii Zachodnich (25mln dolarów);

–         plebiscyt → gdy o przynależności państwowej jakiegoś terytorium decyduje głosowanie ludności zamieszkałej na danym obszarze; pojawia się w początkowym okresie kapitalizmu, pod wpływem francuskiej rewolucji burżuazyjnej i uznania prawa ludności do decy­dowania o swoim losie;

*   np. dołączenie enklaw papieskich w 1791 r. do Francji;

*   np. w traktacie wersalskim z 1919 r. plebiscyty dot. Górnego Śląska oraz Warmii, Mazur i Powiśla;

Zmiany terytorialne a obywatelstwo ludności → możliwe 3 rozwiązania:

1. 1. ludność wraz z terytorium przechodzi pod władzę innego państwa i zmienia swoje obywatelstwo (ludność potraktowana jako przynależność terytorium);
2. 2. ludność korzys­ta z prawa opcji, tzn. ma prawo wyboru obywatelstwa państwa, do którego terytorium dotychczas należało albo obywatelstwa państwa, pod władzę którego terytorium przechodzi;

→     z zachowaniem dawnego obywatelstwa wiąże się często repatriacja na obszar państwa, które scedowało część swego terytorium;

1. 3. ludność obszaru cedowanego przesiedlana jest na pozostałą część teryto­rium państwa cedującego (głównie celem uniknięcia w przyszłości konfliktów narodowościowych itp.);

Zakaz użycia siły i prawo narodów do samostanowienia a zmiany terytorialne

–         kiedyś podstawowym sposobem nabycia terytorium było zawojowanie i aneksja, ale obecnie zakaz nabycia terytorium przy użyciu siły lub groźby jej użycia jest powszechnie przyjętą normą p.m.:

*   art. 2 ust. 4 Karty NZ – nakaz, by powstrzymywać się w swych stosunkach m. od stosowania groźby lub użycia siły przeciwko integralności terytorialnej;

*   Deklaracja Zasad przewi­duje m.in., że terytorium państwa nie może być przedmiotem nabycia w wyniku groźby lub użycia siły i nie można tego uznać za legalne;

–         wpływ zasady samostanowienia narodów na rozwiązywanie problemów terytorialnych → nie oznacza, że wszystkie zmiany terytorialne mają następować w wyniku plebiscytu, np. traktat pokojowy, a wg Symonidesa ze względu na różnorodną praktykę nie wykształciła się norma zwyczajowa. Przy dokonywaniu zmian terytorialnych należy brać pod uwagę uwarunkowania historyczne, a problemy ludnościowe mogą być rozwiązane przy pomocy jednego w w/w sposobów;

–         dla państw powstałych w wyniku dekolonizacji za główną podstawę określenia ich granic przyjęto zasadę uti possidetis → tj. granice między nowymi państwami zostały wyznaczone zgodnie z granicami dawnych posiadłości kolonial­nych różnych państw albo zgodnie z dawnymi granicami administracyjnymi kolonii zarządzanych przez to samo państwo (nie zawsze zgodne ze stosunkami etnicznymi i narodowościowymi);